NASA Goddard markazidagi qisqartirishlar kosmik teleskoplar loyihasiga taʼsir qilmoqda

Scientific American nashri maʼlumotiga koʻra, NASA’ga qarashli Goddard kosmik parvozlar markazi soʻnggi yillarda oʻz xodimlari va infratuzilmasining salmoqli qismini yoʻqotdi. 2020-yil martidan 2025-yil yanvarigacha boʻlgan davrda markazdagi xodimlar va pudratchilar soni taxminan 10 000 nafardan 6 000 nafarga, yaʼni 40 foizga kamaydi. Keyinchalik agentlik ularning bir qismini qaytargan boʻlsa-da, mazkur oʻzgarishlar ilmiy muassasaning kelgusidagi yirik kosmik teleskoplarni loyihalash va qurish salohiyatiga jiddiy xavf solmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

AQSh Hisob palatasi (GAO) maʼlumotlariga koʻra, 2025-yil davomida NASA oʻz fuqarolik xodimlarining taxminan 22 foizini yoʻqotgan boʻlib, bu qisqartirishlar agentlikning 36 ta yirik loyihasidan 25 tasiga taʼsir koʻrsatdi. Goddard markazi kosmik fanlar uchun alohida ahamiyatga ega boʻlib, aynan shu yerda mashhur «James Webb» hamda Nancy Grace Roman teleskoplari loyihalashtirilgan va yaratilgan edi. Biroq 2025-yil noyabr oyida Roman va boshqa apparatlar uchun butlovchi qismlar tayyorlaydigan laboratoriya yopildi, tegishli muhandislik jamoasi esa 30 kishidan atigi 7 kishigacha qisqardi.

Infratuzilmaning oʻzgarishi va xavfsizlik masalalari

Hukumat faoliyatining vaqtincha toʻxtatilishi davrida optik detektorlar laboratoriyasi, apparat sinovlari uchun moʻljallangan bezexa kamerasi hamda mexanik ustaxonalar ham yopilgan edi. Keyinchalik detektorlar laboratoriyasi qayta ochildi. NASA vakillarining taʼkidlashicha, bu oʻzgarishlar Goddard’ni murakkab kosmik apparatlar yaratish qobiliyatidan mahrum etmagan. Agentlik ayrim obyektlarning yopilishini ularning esingani yoki ish modellarining oʻzgargani bilan izohlamoqda. Jumladan, dvigatel tizimlarini ishlab chiqarish endilikda xususiy kompaniyalarga buyurtma qilish orqali samaraliroq amalga oshirilmoqda.

Mustaqil tekshiruvlar qisqartirishlar davomida qonunbuzarliklar aniqlanmaganini koʻrsatgan boʻlsa-da, xodimlar orasida noaniqlik kuchayganini qayd etdi. Sobiq xodimlar assotsiatsiyasining maʼlumotiga koʻra, xavfsizlik va missiyalarni taʼminlash uchun masʼul boʻlgan boʻlinma oʻz mutaxassislarining yarmiga yaqinini yoʻqotgan. Oʻz navbatida, NASA sinovlar xavfsizligiga putur yetmaganini qatʼiy taʼkidlamoqda.

Kelajakdagi missiyalar va NASEM bahosi

Hozirgi vaqtda Goddard markazida faol qurilish bosqichida boʻlgan yirik flagman kosmik observatoriya mavjud emas. Shunga qaramay, markaz potentsial yashashga yaroqli ekzosayyoralarni qidirishga moʻljallangan Habitable Worlds Observatory teleskopini tayyorlashda ishtirok etmoqda, shuningdek, Titan uchun Dragonfly missiyasi hamda Venerani oʻrganuvchi DAVINCI apparati ustida ishlamoqda. Markaz direktori Jeymi Dunn avgust oyida oʻtkazilgan yigʻilishda muassasa “tashvishli davrdan soʻng tiklana boshlaganini” maʼlum qildi.

Mutaxassislarning kompetentsiyasi va infratuzilmasi yetarliligini baholash uchun AQSh Milliy fanlar, muhandislik va tibbiyot akademiyalari (NASEM) maxsus komissiya tuzdi. NASEMʼning yakuniy xulosasi Goddard markazida kelgusi avlod murakkab kosmik missiyalari uchun zarur mutaxassislar va jihozlar qanchalik saqlanib qolganini aniq koʻrsatib berishi kutilmoqda.