O‘smirlarda ruhiy zo‘riqish bilan dars tayyorlash o‘rtasida bog‘liqlik aniqlandi

Tadqiqotga ko‘ra, uy vazifasini bajarish va boshqa faol mashg‘ulotlar bilan bog‘liq uzoq vaqt o‘tirish o‘smirlarning ruhiy holati bilan televizor tomosha qilish kabi passiv mashg‘ulotlarga qaraganda kuchliroq bog‘liqlik ko‘rsatgan. Biroq bu dars tayyorlash telefon ishlatishdan ko‘ra ko‘proq stress keltirib chiqarishini yoki ruhiy muammolarga bevosita sabab bo‘lishini anglatmaydi.

Olimlar minglab o‘smirlarning ma’lumotlarini o‘rgandi

Pekin pedagogika universiteti tadqiqotchilari Buyuk Britaniyada o‘tkazilgan Millenium kogort tadqiqoti doirasidagi 8 753 nafar o‘smirning ma’lumotlarini tahlil qildi. Tadqiqot natijalari 2026 yil 15 oktyabr kuni Scientific Reports ilmiy jurnalida e’lon qilindi.

Olimlar ishtirokchilarning 14 yoshidagi jismoniy faolligi va o‘tirib o‘tkazadigan vaqtini o‘rgandi. Uch yil o‘tgach, ya’ni ular 17 yoshga yetganida, ruhiy zo‘riqish darajasi baholandi.

Tadqiqotchilar jismoniy faollik va o‘tirib o‘tkaziladigan vaqt nisbatini hisoblash uchun PASTBI deb nomlangan ko‘rsatkichni ishlab chiqdi. Bu orqali jismoniy faollikning ruhiy salomatlik bilan qanday bog‘liqligini, shuningdek, natijalar tana vazniga qarab farq qilish-qilmasligini tekshirishdi.

Uy vazifasini bajarish va televizor tomosha qilish o‘rtasida farq bor

Tahlil natijalariga ko‘ra, uy vazifasini bajarish kabi faol aqliy mashg‘ulotlar bilan bog‘liq o‘tirish vaqti ruhiy zo‘riqish bilan televizor tomosha qilish kabi passiv mashg‘ulotlarga qaraganda kuchliroq bog‘liqlik ko‘rsatgan.

Mualliflar hisob-kitobida bu ikki bog‘liqlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi farq qariyb 11 baravarni tashkil etgan. Biroq bu raqam dars tayyorlash stressni 11 baravar oshiradi, degani emas. U statistik bog‘liqlik ko‘rsatkichlarining o‘zaro nisbatini ifodalaydi.

Tadqiqot o‘qishning o‘zi zararli ekanini ham isbotlamaydi. Imtihonlar, yuqori baho olishga intilish, ota-onalar kutgan natijalar va dam olishga yetarli vaqt ajratolmaslik kabi omillar o‘smirlar ruhiy holatiga ta’sir qilishi mumkin. Ammo ushbu tadqiqot ularning har birini alohida tekshirmagan.

Jismoniy faollikning ta’siri ham bir xil emas

Tadqiqotda me’yoriy vaznga ega o‘smirlar orasida jismoniy faollik va ruhiy zo‘riqish o‘rtasida teskari bog‘liqlik kuzatilgan. Ya’ni jismoniy faollik darajasi yuqoriroq bo‘lganlarda ruhiy zo‘riqish ko‘rsatkichlari pastroq bo‘lishi mumkinligi aniqlangan.

Ortiqcha vazn yoki semizlik kuzatilgan o‘smirlarda esa bu bog‘liqlik oddiy chiziqli shaklda namoyon bo‘lmagan. Qo‘shimcha tahlillar jismoniy faollikning ruhiy holat bilan murakkabroq munosabati bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatgan. Biroq bu natija dastlabki tahlillarga asoslangan va ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi kerak.

Tadqiqot mualliflari jismoniy faollik va o‘tirish vaqtining nisbatini yaxshilash ruhiy salomatlikka yordam berishi mumkinligini ta’kidlaydi. Biroq buning ta’sirini aniq baholash uchun qo‘shimcha tadqiqotlar zarur.

Umuman olganda, natijalar o‘smirlar ruhiy salomatligini faqat ekran qarshisida o‘tkazilgan vaqt bilan izohlab bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Jismoniy faollik, kundalik mashg‘ulotlar va dam olish uchun ajratilgan vaqt ham muhim bo‘lishi mumkin.