Германиянинг Саксония-Анхальт ерида археологлар Рим легионларининг Элба дарёси бўйидаги илк қўним жойларини аниқлашди. 15 январь куни эълон қилинган ушбу топилма тарихчилар учун ҳақиқий "археологик сенсация"га айланди, зеро бу ҳудудлар илгари римликлар учун етиб бўлмас масофа ҳисобланарди.
Рим ҳарбийларининг энг чекка нуқтаси
Тадқиқотларга кўра, Акен, Трабиц ва Дерсхайм атрофида топилган лагерлар Рим империясининг Германия ичкарисидаги энг шимолий-шарқий ҳарбий истеҳкомларидир. Узоқ вақт давомида римликлар Тевтобург ўрмонидаги мағлубиятдан сўнг Элба дарёсигача етиб бормаган, деб ишонилган.
Сунъий йўлдош ва ҳаваскорлар кўмаги
Ушбу тарихий кашфиётда замонавий технологиялар ва фидойи ишқибозларнинг ҳиссаси катта бўлди:
Қидирув жараёни: 2020–2024 йилларда икки нафар ҳаваскор археолог сунъий йўлдош тасвирларини ўрганиб, ер остидаги шубҳали тузилмаларни пайқашган.
Топилмалар: Қазиш ишлари давомида 1500 дан ортиқ ашёлар, жумладан темир қуроллар, кийим илгичлар (фибулалар) ва қадимий тангалар топилган.
Император денарийси: Трабицда Рим императори Каракалла даврига оид кумуш танганинг топилиши лагернинг аниқ даврини белгилашга ёрдам берди.
Тарихнинг янги саҳифалари: Милодий III аср
Топилмалар Рим қўшинлари милодий III аср бошларида — хусусан, 213 йилда император Каракалла ва 235-236 йилларда Максимин I Фракиялик даврида герман қабилаларига қарши кенг кўламли юришлар қилганини тасдиқлайди.
Аввалги тасаввур: Илгари римликлар милодий 9 йилдаги мағлубиятдан сўнг фақат мудофаа билан чекланган, деб ҳисобланарди.
Янги факт: Саксония-Анхальтдаги лагер излари Рим армиясининг Германия ичкарисигача кириб борганини ва Элба бўйида стратегик назорат ўрнатишга уринганини исботловчи илк моддий далилдир.
Немис қабилалари билан тўқнашув
Милодий III асрда немис ҳудудларида янги ва кучли қабилалар иттифоқи пайдо бўлиши Рим империяси учун жиддий хавф туғдирган. Археологларнинг таъкидлашича, ушбу лагерлар айнан шу хавфни жиловлаш ва империя чегараларини ҳимоя қилиш мақсадида барпо этилган вақтинчалик ҳарбий истеҳкомлар бўлган.
Ёзма манбаларда сақланиб қолмаган ушбу ҳарбий юришлар энди ер остидан топилган ашёлар тили билан тарихни қайта ёзишга мажбур қилмоқда.
Сизнингча, Рим империясининг Элба бўйидаги ушбу лагерлари доимий шаҳарларга айланишига нима тўсқинлик қилган бўлиши мумкин?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
