“Ўлмас медуза” ҳақиқатан ҳам мавжудми? Олимлар ҳайратланарли жонзот сирини ўрганди

Табиатда қариш жараёнини гўёки ортга қайтара оладиган ноёб жонзот мавжуд. Унинг номи — Turritopsis dohrnii. Шу ғайриоддий қобилияти сабабли у илмий адабиётларда ва оммавий ахборот воситаларида «ўлмас медуза» номи билан машҳур.

Мазкур медуза вояга етганидан сўнг жароҳатланиш, ноқулай шароит ёки қариш каби кучли стресс ҳолатларига дуч келганда ривожланиш циклини тескари йўналишда давом эттира олади. Яъни у вояга етган медуза ҳолатидан яна полип деб аталадиган ёшроқ ривожланиш босқичига қайтади.

Бу жараёнда унинг танаси аввал оралиқ, цистага ўхшаш босқичга ўтади. Кейинчалик ҳужайралар ва тўқималар қайта ташкил топиб, полип шаклига келади. Олимлар бу жараёнда ҳужайраларнинг бир турдан бошқа турга қайта ихтисослашиши — трансдифференциация муҳим роль ўйнашини аниқлаган.

Энг қизиқ жиҳати шундаки, бу жараён фақат бир марта содир бўлиши билан чекланмайди. Тадқиқотларда Turritopsis dohrnii ҳаёт циклини бир неча бор қайтариши мумкинлиги кўрсатилган. Шу сабабли у қариш, регенерация ва ҳужайраларнинг қайта дастурланишини ўрганаётган олимлар учун қизиқарли организм ҳисобланади.

Аммо «ўлмас медуза» деганда у ҳеч қачон ўлмайди, деб тушунмаслик керак. У ҳаёт циклини биологик жиҳатдан қайта бошлаш қобилиятига эга бўлса-да, ташқи таъсирлар, масалан, йиртқичлар ёки бошқа хавфлар сабаб нобуд бўлиши мумкин.

Шундай қилиб, Turritopsis dohrnii ҳақиқатан ҳам мавжуд ва унинг ҳаёт циклини «орқага қайтариш» қобилияти илмий жиҳатдан тасдиқланган. Бироқ «ўлмас» деган ном унинг мутлақ маънодаги абадий ҳаётини эмас, балки қариш ва ривожланиш циклини қайта бошлашдаги ноёб қобилиятини англатади.