Коинот кенгайиши секинлашяптими: космологиядаги янги баҳс

Жанубий Кореянинг Ёнсей университети астрофизиклари Монтлй Нотисес оф те Роял Астрономикал Сосиетй журналида эълон қилган янги тадқиқоти билан замонавий космологиянинг энг кескин илмий баҳсларидан бирини яна-да қиздирди. Олимларнинг таъкидлашича, уларнинг ўтган йили эълон қилинган шов-шувли гипотезасига қарши ёзилган танқидий мақолаларда жиддий методологик хатолар мавжуд бўлиб, бу Коинотнинг кенгайиши борасидаги тасаввурларга ўзгартириш киритиши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, ўтган йилнинг охирида Жанубий Корея жамоаси масофаларни ўлчаш учун стандарт шамлари ҳисобланган Иа туридаги ўта янги юлдузларни таҳлил қилиб чиқди. Ўшанда олимлар юлдузлар ёшига доир тузатишлар киритилгандан кейин Коинотнинг кенгайиши тезлашувдан секинлашувга ўтган бўлиши мумкинлигини маълум қилганди. Агар бу тасдиқланса, Коинот тезлашишига сабаб бўлади деб ҳисобланадиган қоронғу энергия ўзгармас эмас, балки вақт ўтиши билан ўзгариб борувчи эволюцияга эга чиқади, бу эса Ламбда-КДМ стандарт космологик моделининг асосий қоидаларига путур етказади.

Танқидга жавоб ва методологик тортишувлар

Жорий йилнинг июн ойида Саутгемптон университетининг халқаро тадқиқотчилар гуруҳи ўз жавоб мақоласини эълон қилиб, ўта янги юлдузлар ёши ва уларнинг ёруғлиги ўртасидаги боғлиқлик жуда заиф эканини билдирганди. Уларнинг фикрича, кореялик олимлар таклиф қилган тузатиш Коинотнинг тезлашиб кенгайиш моделини инкор этиш учун жуда кичикдир. Бироқ Ёнсей университети гуруҳи ушбу танқидга қарши илмий жавоб қайтариб, оппонентларнинг ўзида ҳам хатолар борлигини кўрсатиб берди.

Асосий эътироз шундан иборатки, танқидчилар ўз ишида жуда кенг қизил силжиш диапазонидан (0,04 < з < 0,42) олинган ўта янги юлдузларни бирлаштириб ўрганган. Бундай оралиқда асосий галактикаларнинг ўртача ёши тахминан 3 миллиард йилга ўзгариб кетади. Тадқиқот раҳбари доктор Чул Чхунгнинг таъкидлашича, оппонентлар кўрсатиб ўтган ёш силжишининг қиялиги айнан шу методологик муаммо натижасидир, тегишли қизил силжиш оралиғи чекланганда эса ёшга боғлиқлик яна кучаяди.

Келгусидаги кузатувлар ва ҳал қилувчи синов

Иккинчи баҳсли масала асосий галактикалар ёшини ўта янги юлдузлар ота-онаси ёшига қайта ҳисоблаш билан боғлиқ. Гарчи танқидчилар бу эволюция унчалик сезиларли эмаслигини даъво қилишса-да, жавоб мақоласи муаллифлари кўрсатишича, айни шу эффект ёруғликнинг ёшга боғлиқлик графигини сезиларли даражада тикроқ қилади. Ҳар икки омил биргаликда ҳисобга олинганда, космологик ҳисоб-китоблар учун якуний тузатиш аввалгидек ўзгаришсиз қолади.

Қолаверса, ўта янги юлдузлар бўйича тузатилган натижалар ДEСИ (Дарк Энергй Спектроскопик Инструмент) воситаси ёрдамида олинган барион акустик тебранишларининг мустақил маълумотлари билан мос келмоқда. Бу эса олимларнинг фикрича, қоронғу энергиянинг эволюцион табиатига яна бир бор ишора қилади.

Муаллифлар ўз ишлари космик тезлашувнинг тўхтаганига мутлақ далил бўла олмаслигини очиқ тан оладилар. Бироқ ушбу тадқиқот Иа туридаги ўта янги юлдузларни талқин қилишдаги тизимли хатолар космологиядаги энг муҳим ўлчовларга қанчалик таъсир қилишини яна бир бор муҳокама марказига олиб чиқди. Яқин ойларда Вера Rubin номидаги обсерватория ишга тушиши ва унинг кенгроқ ҳамда бир хил ўта янги юлдузлар танлови бу масалага тўлиқ ойдинлик киритиши кутилмоқда.