Туркияда «Марказий Осиё» атамаси расман «Туркистон»га алмаштирилди
Анқара «Туркия асри» янги таълим модели доирасида мактаб тарих дарсликларига жуда муҳим мафкуравий ўзгартириш киритди. Эндиликда уларда кўп йиллардан бери ишлатилиб келинган геополитик «Марказий Осиё» атамаси ўрнига «Туркистон» тарихий номи қўлланилади. Бу ислоҳот ортида қандай мақсадлар ётибди ва минтақада бунга муносабат қандай?
Ислоҳотнинг бош мақсади нима?
Туркия Таълим вазирлигининг баёнотига кўра, ушбу терминологик ўзгариш шунчаки ном янгиланиши эмас, балки чуқур мафкуравий аҳамиятга эга:
Ягона туркий ўзлик: Дарсликларда минтақа эндиликда қадимий цивилизацияларни замонавий Туркия билан боғлайдиган туркий дунёнинг умумий тарихий макони сифатида тақдим этилади.
Ташқи таърифлардан воз кечиш: Бу қадамдан кўзланган асосий мақсад — совет даври ва Ғарб сиёсатшунослиги томонидан тиқиштирилган таърифлардан воз кечиб, туркий халқларнинг ўз тарихий хотирасини тиклашдир.
Қарашлар тўқнашуви: Иттифоқчилик ва хавотир
Ушбу ўзгариш халқаро муносабатларда, айниқса минтақа давлатлари ва экспертлар орасида турлича баҳсларга сабаб бўлмоқда:
Томон / Давлат | Асосий ёндашуви ва аргументи | Таҳлилчиларнинг баҳоси |
Туркия | Минтақа — туркий дунёнинг умумий бешиги ва келажакдаги интеграция майдони. | Бу қадам Ражаб Тоййиб Эрдўғаннинг туркий халқлар етакчиси ролини мустаҳкамлаш стратегиясининг бир қисмидир. |
Расмий норозилик. Тарихчилар минтақа ҳеч қачон фақат туркий қабилалардан иборат бўлмаганини таъкидлашмоқда. | «Туркистон» атамаси рамзий маънода эроний тилли халқларни (тожикларни) минтақавий тарихий контекстдан чиқариб ташлашидан хавотир бор. |
Тарихчилар баҳси: Суғд ва Бақтрия мероси
Тожикистонлик олимлар Марказий Осиё тарихида эронийзабон цивилизацияларнинг ўрни жуда катта бўлганини эслатиб ўтишмоқда. Хусусан, қадимий Суғд, Бақтрия ва Хоразм каби ўчоқларнинг маданий мероси минтақанинг фақат бир этносга тегишли бўлмаганини кўрсатади.
Юмшоқ куч ва катта геосиёсий рақобат
Мутахассисларнинг фикрича, Анқаранинг бу мафкуравий қадами ортида катта геосиёсий режалар ётибди. Регионда Россия ва Хитойнинг иқтисодий ва сиёсий таъсири жуда кучли бўлган бир шароитда, Туркия ўзининг «юмшоқ куч» (soft power) сиёсатини маданий-таълим соҳаси орқали кучайтиришга интилмоқда. Тарихий ришталарни мактаб давридан бошлаб шакллантириш эса узоқ муддатли стратегик ҳамкорликнинг энг мустаҳкам пойдевори ҳисобланади.
Изоҳлар 0
…