Чодирдаги ҳаёт, онлайн имтиҳон: Ғазолик қиз орзусидан воз кечмади

Ғазо секторида уруш туфайли ҳаёт издан чиққан бўлса-да, минглаб ёшлар таълим олиш ва келажаги учун курашишда давом этмоқда. Улардан бири 18 ёшли Дана Шабат бўлиб, у оғир шароитларга қарамасдан мактабни битириш имтиҳонларини топшириш учун ҳар куни узоқ йўл босишга мажбур бўлмоқда.

Дана учун бу ҳафта ҳаётидаги энг муҳим даврлардан бири ҳисобланади. У мактабни тамомлаш учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган тавжиҳий (битирув) имтиҳонларини топширмоқда. Дана ҳар доим энг иқтидорли ўқувчилардан бири бўлган. Унинг ўртача баҳоси ҳеч қачон 99 фоиздан паст бўлмаган. Шунга қарамай, қиз имтиҳонлар олдидан катта ҳаяжонни бошидан кечираётганини яширмайди.

Унинг айтишича, айнан шу имтиҳонлар келажакдаги тақдирини белгилаб беради. Дана ҳозирча тиббиёт, молия ёки бизнес бошқаруви соҳаларидан қайсисини танлашга иккиланмоқда. Бироқ у юқори натижа кўрсатиб, хорижда ўқиш учун грант ютишни ва Ғазода бошидан кечирган оғир ҳаётдан кейин янги келажак қуришни орзу қилади.

Дана сўнгги икки ярим йилдан ортиқ вақт давомида давом этаётган урушни ўз кўзи билан кўрди. 2024 йил май ойидаги ҳужумлардан бирида унинг ўзи тирик қолган, аммо онаси Лина ҳалок бўлган. Уруш бошланганидан бери минглаб фаластинликлар қурбон бўлган бўлиб, Дана ҳам ана шу фожианинг оғир оқибатларини ўз оиласи билан ҳис қилган.

У аввал Ғазо шимолидаги Бейт-Ҳанунда яшаган. Бироқ уруш натижасида бу ҳудуд катта вайронага айланган. Ҳозирда Дана тирик қолган оила аъзолари билан бирга Дейр ал-Балаҳ шаҳридаги чодирлар шаҳарчасида яшамоқда.

Ғазодаги кўплаб мактаб бинолари вайрон қилингани ёки кўчирилган аҳоли учун вақтинчалик бошпанага айлангани сабабли Дана таълимни масофадан туриб давом эттирди. Мактаб битирув имтиҳонлари ҳам онлайн тарзда ташкил этилди.

Шу боис қиз ҳар куни тонг отишидан олдин уйғониб, отаси Муҳанна билан бирга қарийб бир соат пиёда юриб, интернет яхши ишлайдиган кафе томон йўл олади. У ердагина имтиҳонларни топшириш имконияти мавжуд.

«Ҳаётимнинг энг муҳим босқичи шундай ўтишини ҳеч қачон тасаввур қилмагандим. Уч йиллик таълимдан айрилганимнинг ўзи етарли эмасди. Барча фанларни мустақил ўрганишга мажбур бўлдим. Энди эса имтиҳон топширишнинг ўзи ҳам яна бир ташвиш ва босимга айланди», — дейди Дана.

Бу йил Ғазода 37 минг нафар фаластинлик ўқувчи тавжиҳий имтиҳонларини топширмоқда. Уруш бошланганидан кейин илк бор ушбу имтиҳонлар Ғарбий соҳилдаги Фаластин маъмурияти билан ҳамкорликда ўтказилмоқда. Бироқ Ғарбий соҳилдаги ўқувчилар имтиҳонларни одатдагидек мактаб биноларида топшираётган бўлса, Ғазодаги барча битирувчилар синовларни онлайн тарзда ўтказишга мажбур.

Дана бугун физика фанидан имтиҳон топширмоқда. Бу унинг энг қийин фанларидан бири ҳисобланади.

«Физика жуда юқори диққатни талаб қилади. Мен уни асосан ўзим мустақил ўргандим. Айрим мавзуларни хусусий ўқитувчилар ёрдами ва YouTube дарслари орқали ўзлаштирдим», — дейди у.

Кафега етиб келганида эса Дана каби ўнлаб ўқувчилар аллақачон жой эгаллаб бўлган бўлади. Соат 9:00 да имтиҳон бошланиши билан барча телефонлари орқали онлайн платформани очиб, саволларни кутади. Ҳар бир ўқувчи интернет тезлиги ва алоқанинг узилиб қолмаслигини хавотир билан текшириб туради. Дана отаси эса кафе эгасидан электр таъминоти узилмаслигига яна бир бор ишонч ҳосил қилиб, кейин бошқа ота-оналар билан ташқарида кутади.

Урушдан олдин кимё ўқитувчиси бўлиб ишлаган Муҳанна қизининг таълими учун бор имкониятини сафарбар қилганини айтади.

«Қизимнинг муҳим йилидан муваффақиятли ўтиши учун бор маблағимни сарфладим. Оиламиздаги бошқа эҳтиёжлардан воз кечиб бўлса ҳам, унга хусусий ўқитувчилар ёлладим», — дейди у.

Муҳанна урушгача ҳаётлари мутлақо бошқача бўлганини алам билан эслайди.

«Биз чиройли уйда яшардик. Барқарор ҳаётимиз бор эди. Турмуш ўртоғим билан қизларимизга барча шароитни яратиб беришга ҳаракат қилардик. Энди эса ҳаммаси йўқолди. Биз чодирларда яшаяпмиз. Болалар эса ҳаётларидаги энг муҳим босқични инсон тасаввур қилиши қийин бўлган шароитда бошдан кечирмоқда», — дейди у.

Муҳаннанинг айтишича, Дана ва унинг катта опаси Ҳало ҳозирда уч нафар кичик синглиси — Рама, Сара ва Алмага ҳам ғамхўрлик қилмоқда. Уруш вақтида онасидан айрилган уч ёшли Алма эса ҳужум натижасида ўнг кўзидан ҳам ажралган.

«Уларнинг онаси жуда билимли аёл эди. У қизларининг бутун эътиборини фақат таълимга қаратишини истарди. Улар ҳатто овқат тайёрлашни ҳам яхши билмасди, чунки онаси барча вақтини ўқишга сарфлашини хоҳларди. Агар у бугун тирик бўлганида, қизларининг бу аҳволини кўриб жуда қаттиқ изтироб чекарди», — дейди Муҳанна.

Икки соатдан кейин Дана имтиҳондан чиқади.

«Имтиҳон қандай ўтди?» — деб дарҳол сўрайди отаси.

«Ҳаммаси яхши бўлди. Саволлар адолатли экан. Бу сафар интернет ҳам яхши ишлади. Олдинги имтиҳондаги каби алоқа узилиб қолмади», — деб жавоб беради Дана.

Чодирга қайтгач, уни сингиллари, қўшнилари ва қариндошлари кутиб олади. Ҳамма унинг имтиҳони қандай ўтганига қизиқади. Аммо Дана дам олишга ҳам улгурмайди. Кейинги имтиҳонга тайёргарлик кўриш учун у ўз телефони ва отасининг телефонини қувватлаш нуқтасига олиб боради. Электр энергиясининг доимий йўқлиги ҳам унинг ҳаётидаги навбатдаги муаммолардан бири ҳисобланади.

Шунга қарамай, Дана келажакка бўлган ишончини йўқотмаган. У жамиятга фойда келтирадиган инсон бўлишни, бир нечта тилларни ўрганишни ва қайси соҳани танламасин, унда юқори натижаларга эришишни мақсад қилган.

Энг катта орзуси эса хавфсиз ҳаёт кечириш ва онасининг орзуларини рўёбга чиқаришдир.

«Умид қиламанки, чодирлардаги азоб-уқубатларимиз бир кун келиб тугайди. Мен эса онам орзу қилганидек муваффақиятли инсон бўламан», — дейди Дана.