«Трамп ҳар куни ҳар хил гап айтмоқда»: Теҳрон АҚШнинг қайси сўзига ишонишни билмаяпти

Яқин Шарқ минтақасидаги геосиёсий вазият ва Вашингтон-Теҳрон ўртасидаги мураккаб дипломатик алоқалар фонида Эрон Ислом Республикаси Президенти Масъуд Пезешкиён АҚШ раҳбари Дональд Трампнинг сиёсий риторикасига нисбатан очиқ ва танқидий баёнот билан чиқди. Эрон етакчиси Оқ уй раҳбарининг Эронга нисбатан билдираётган фикрлари ҳаддан ташқари қарама-қарши ва беқарор эканини таъкидлаб, расмий Теҳрон Трампнинг айнан қайси гапини ҳақиқий позиция сифатида қабул қилиши ва нимага таяниб иш кўриши кераклигини тушунмаётганини билдирди.

Бир кун таҳдид ва босим, иккинчи куни эса дўстлик ва ҳамкорлик ҳақидаги чақириқлар икки давлат ўртасидаги аллақачон паст бўлган ўзаро ишонч даражасини янада чигаллаштирмоқда. Хўш, Пезешкиён Трампнинг қайси зиддиятли қарашларини фош этди, Оқ уйнинг беқарор сигналлари Теҳрон дипломатиясига қандай таъсир кўрсатмоқда ва АҚШ-Эрон муносабатларидаги бу ноаниқлик минтақа хавфсизлиги учун нимани англатади?

«Бир куни йўқ қилмоқчи, бир куни дўстмиз дейди»: Пезешкиённинг очиқ эътирози

Эрон Президенти Дональд Трампнинг кунлик баёнотлари ўртасидаги кескин тафовутларни аниқ мисоллар билан кўрсатиб ўтди:

• Доимий ўзгарувчан риторика: «Трамп ҳар куни ҳар хил гап айтмоқда. Унинг баёнотларида изчиллик ва аниқ дипломатик чизиқ сезилмаяпти», — деди Эрон давлат раҳбари;

• Йўқ қилиш таҳдиди ва дўстлик даъвоси: «Бир куни у Эронни бутунлай йўқ қилмоқчилигини билдиради, аммо эртасигаёқ “биз Эроннинг дўстимиз” дея баёнот беради», — дея муносабат билдирди Пезешкиён;

• Тан олиш ва инкор этиш ўйини: Шунингдек, у бир куни Эронни мустақил ва қонуний куч сифатида тан олишини, бошқа куни эса мутлақо тан олмаслигини таъкидлаб чиқаётгани қайд этилди;

• Қарор қабул қилишдаги тупик: «Шунинг учун биз унинг айнан қайси баёнотини қабул қилишимиз ва қайси бирига таяниб сиёсий иш тутишимиз кераклигини аниқ билмаяпмиз», — дея хулоса қилди Эрон етакчиси.

Вашингтоннинг «зиддиятли сигналлари»: Ишонч инқирозининг чуқурлашуви

Оқ уй томонидан берилаётган номутаносиб баёнотлар икки томонлама мулоқотни мураккаблаштирмоқда:

• Таҳдид ва таклифлар чалкашлиги: АҚШ маъмурияти бир томондан Эронга қарши иқтисодий ва ҳарбий босимни кучайтиришини билдирса, иккинчи томондан янги келишув ва музокаралар столига чорламоқда;

• Теҳроннинг эҳтиёткор позицияси: Эрон томони бундай беқарор шароитда сўзларга эмас, фақат амалий қадамларга, санкцияларнинг реал бекор қилинишига ва расмий кафолатларга ишониши мумкинлигини кўп бора таъкидлаган;

• Дипломатик мувозанатнинг бузилиши: АҚШ етакчисининг ижтимоий тармоқлар ва матбуотдаги тез-тез ўзгариб турадиган чиқишлари халқаро воситачилар (жумладан, Уммон ва бошқа давлатлар) ишини ҳам сезиларли даражада мураккаблаштирмоқда.

Яқин Шарқдаги кескинлик ва ноаниқ келажак

АҚШ ва Эрон ўртасидаги сўзлар жанги минтақавий сиёсатга жиддий таъсир кўрсатмоқда:

• Ўрмуз бўғози ва нефть хавфсизлиги: Баёнотларнинг кескинлашуви стратегик денгиз йўллари ва жаҳон энергия бозоридаги барқарорликка бевосита таҳдид солади;

• Музокаралар истиқболининг хиралашуви: Аниқ ва изчил сиёсий позиция бўлмагунча, ядровий дастур ёки минтақавий хавфсизлик бўйича янги мустаҳкам битим тузиш эҳтимоли жуда пастлигича қолмоқда;

• Кузатувчи дипломатия: Расмий Теҳрон ҳозирча АҚШ ички сиёсати ва Трампнинг келгуси аниқ ҳаракатлари қандай тус олишини синчковлик билан кузатиш тактикасини танламоқда.

Масъуд Пезешкиённинг мазкур баёноти Эроннинг Вашингтон билан мулоқотда ноаниқ ва беқарор ваъдаларга эмас, балки фақат қатъий ва мувозанатли дипломатияга таянишини яна бир бор исботлади.

Сизнингча, Дональд Трампнинг Эронга нисбатан бир-бирини рад этувчи бундай баёнотлари махсус тактик босимми ёки Вашингтоннинг аниқ стратегик режаси йўқлигидан далолат берадими? Эрон ва АҚШ яқин келажакда тинч дипломатик муросага кела оладими? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Яқин Шарқ дипломатиясига оид ушбу муҳим таҳлилни барча халқаро сиёсат ихлосмандлари ҳамда дўстларингизга улашинг!