Россиядан 10 кунда 96,5 минг ўзбекистонлик қайтди: миграция оқимида нима ўзгармоқда?

Россиядан Ўзбекистонга қайтган фуқаролар сони қисқа вақт ичида қарийб 100 минг нафарга етди. 25 августдан 5 сентябрга қадар 96 415 нафар Ўзбекистон фуқароси мамлакатга қайтган. Бу рақам миграция оқимида жиддий ўзгариш юз бераётгани ҳақида саволларни кун тартибига олиб чиқмоқда.

Энг эътиборли жиҳати — уларнинг қарийб ярми Россиядан тўғридан-тўғри эмас, балки Қозоғистон орқали Ўзбекистонга кириб келган.

Бироқ бу статистика ортида нима тургани ҳали тўлиқ очиқ эмас. Қайтишларнинг қанчаси режали равишда амалга оширилгани, қанчаси иш ёки ҳуқуқий муаммолар билан боғлиқ экани ва ушбу фуқароларнинг кейин яна Россияга қайтиш-қайтмаслиги бўйича расмий маълумотлар ҳозирча эълон қилинмаган.

10 кунда 96 мингдан ортиқ фуқаро қайтди

Ўзбекистон Миграция агентлиги маълумотига кўра, 25 август–5 сентябр кунлари Россиядан Ўзбекистонга жами 96 415 нафар фуқаро қайтган.

Уларнинг:

• 54 885 нафари Россиядан Ўзбекистонга тўғридан-тўғри келган;

• 41 530 нафари эса Қозоғистон орқали Ўзбекистонга кириб келган.

Шундай қилиб, 10 кунлик даврда қайд этилган умумий оқим кунига ўртача 9,6 минг нафар фуқарони ташкил этган.

Бу рақамнинг ўзиёқ Россияда вақтинча бўлиб турган ўзбекистонликлар ҳаракатига жиддий эътибор қаратиш зарурлигини кўрсатади.

Аммо «96 минг мигрант ишини ташлаб қайтди» дейиш тўғрими?

Бу ерда муҳим бир фарқ бор.

Расмий статистикада 96 415 нафар Ўзбекистон фуқароси қайтгани айтилган. Лекин ушбу рақамнинг барчаси меҳнат мигрантлари экани ёки улар Россиядаги ишини ташлаб, доимий равишда Ўзбекистонга қайтгани ҳақида расмий тасдиқланган маълумот йўқ.

Шу сабабли воқеани «Россиядан 100 мингга яқин меҳнат мигранти бутунлай қайтиб келди» дея талқин қилиш ҳозирча шошма-шошарлик бўлади.

Аслида эса бу статистика миграция оқимининг катта ҳажмини кўрсатади.

Энг муҳим савол эса бошқа: улар нима сабабдан қайтмоқда ва бу оқим давом этадими?

Россияда мигрантлар учун муҳит ўзгармоқда

Сўнгги даврда Россияда хорижлик меҳнат мигрантларига нисбатан талаблар кучайиб бораётгани кузатилмоқда.

Жумладан, Россия ИИВ маълумотига кўра, сўнгги 1,5 йилда турли қоидабузарликларга йўл қўйган қарийб 100 минг нафар мигрант мамлакатдан чиқариб юборилган, яна қарийб 200 минг нафар хорижликнинг Россияга кириши чекланган. Чиқариб юборилганларнинг 75 минг нафари мажбурий тартибда депортация қилинган.

Бу рақамлар меҳнат миграцияси соҳасида назорат ва ҳуқуқий талаблар кучайганини кўрсатади.

Бундан ташқари, 2026 йилда Россияда мигрантлар учун патент ва вақтинча яшаш билан боғлиқ тартибларни ўзгартириш бўйича қонунчилик ташаббуслари ҳам муҳокама қилинмоқда.

Мигрантлар Россия иқтисодиёти учун қанчалик муҳим?

Меҳнат миграцияси фақат мигрантларнинг даромади масаласи эмас. У Россия иқтисодиёти учун ҳам сезиларли аҳамиятга эга.

Россия Давлат думаси спикери Вячеслав Володин маълум қилишича, 2025 йилда мамлакатда хорижий фуқаролар томонидан 2,3 миллионта меҳнат патенти расмийлаштирилган ва мигрантлардан олинадиган аванс тўловлари ҳам сезиларли даражада ошган.

Ўзбекистонликлар эса Россияда патент асосида ишлайдиган энг йирик мигрант гуруҳларидан бири ҳисобланади.

Шу нуқтаи назардан қараганда, мигрантлар оқимининг ўзгариши Россия меҳнат бозори учун ҳам, Ўзбекистон иқтисодиёти учун ҳам аҳамиятли жараён.

Россияда қолиш қийинлашса, Ўзбекистонда қандай таъсир пайдо бўлади?

Миграция оқимининг кескин ўзгариши икки томонлама таъсир кўрсатиши мумкин.

Бир томондан, хориждан қайтган фуқароларнинг оиласи билан бирга бўлиши, ўз юртида иш бошлаши ёки тадбиркорликка кириши ижобий натижа бериши мумкин.

Иккинчи томондан эса, қисқа вақт ичида кўп сонли меҳнатга лаёқатли аҳолининг ички бозорга қайтиши иш ўринларига бўлган талабни ошириши мумкин.

Бу эса Ўзбекистон учун янги вазифани юзага келтиради: хорижда ишлаб тажриба орттирган фуқароларни ички меҳнат бозорига самарали интеграция қилиш.

Айниқса қурилиш, хизмат кўрсатиш, логистика, ишлаб чиқариш ва бошқа соҳаларда тажрибага эга бўлган мигрантларнинг малакасидан фойдаланиш муҳим аҳамият касб этади.

Миграция агентлигига минглаб мурожаатлар келиб тушган

Масаланинг яна бир муҳим томони — Россиядаги ўзбекистонликларнинг ёрдам сўраб мурожаат қилганидир.

Миграция агентлиги маълумотига кўра, ушбу 10 кунлик даврда агентликка 6 413 та мурожаат келиб тушган ва 5 467 нафар фуқарога амалий ёрдам кўрсатилган.

Агентлик мутахассислари Москва, Тула, Курск, Калуга, Рязань, Орёл ва Воронеж вилоятларида фуқаролар билан учрашувлар ўтказиб, 3 мингдан ортиқ ўзбекистонликни қамраб олган.

Бу рақамлар Россиядаги ўзбекистонликлар билан ишлаш масаласи оддий статистика эмас, балки амалдаги ижтимоий ва ҳуқуқий эҳтиёж эканини кўрсатади.

Энг катта савол: бу вақтинчалик оқимми ёки янги тенденция бошланишими?

96 415 нафарлик рақамнинг ўзи Россиядан Ўзбекистонга миграция оқими бутунлай тескарига бурилди, деган хулоса чиқариш учун етарли эмас.

Чунки меҳнат миграцияси мавсумий хусусиятга эга. Фуқароларнинг бир қисми иш мавсуми тугагани, оилавий сабаблар, таътил ёки бошқа шахсий омиллар туфайли қайтиши мумкин.

Шунинг учун ҳақиқий тенденцияни аниқлаш учун кейинги ойлардаги статистика ҳам муҳим бўлади.

Агар Россиядан қайтишлар юқори суръатда давом этса, бу ҳолат Ўзбекистон меҳнат бозори, аҳоли даромадлари ва миграция сиёсатига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин.

Агар оқим қисқа муддатли бўлса, 96 минглик рақамни миграциядаги вақтинчалик тебраниш сифатида баҳолаш мумкин.

Россия учун ҳам, Ўзбекистон учун ҳам муҳим бурилиш

Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги меҳнат миграцияси икки мамлакат иқтисодий муносабатларининг муҳим қисмларидан бири бўлиб қолмоқда.

2025 йил декабрида Россия ҳукумати маълум қилганидек, икки мамлакат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 2024 йил якунларига кўра 10 миллиард доллардан ошган, Россияда Ўзбекистон фуқаролари учун меҳнат ва бошқа иқтисодий имкониятлар масаласи эса икки томонлама ҳамкорликнинг муҳим йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда.

Шу боис 10 кун ичида қайд этилган қарийб 100 минглик қайтиш оқимига фақат «мигрантлар уйига қайтмоқда» деган оддий рақам сифатида қараш камлик қилади.

Бу статистика Россиядаги меҳнат миграцияси муҳити ўзгараётган бир пайтда Ўзбекистон олдида ҳам янги савол пайдо бўлганини кўрсатмоқда:

хорижда ишлашга мослашган юз минглаб фуқаролар мамлакатга кўпроқ қайтса, улар учун муносиб иш ўринлари ва юқори даромадли имкониятлар қанчалик тез яратилади?

Айнан шу савол яқин ойларда миграция масаласининг энг муҳим мавзуларидан бирига айланиши мумкин.