Ғарбда улкан ёқилғи инқирози бошланди — Макрон шошилинч G7 саммитини чақирмоқда

Жаҳон энергетика бозори ва Ғарб пойтахтлари сўнгги йиллардаги энг хавфли ҳамда мисли кўрилмаган иқтисодий зарбага дуч келди. АҚШ ва Европа етакчилари шу ҳафта нефть ва газ муаммоларини ҳам бир четга суриб, ёнилғи қуйиш шохобчаларида дизель нархининг рекорд даражада қимматлашиб кетгани сабабли ҳақиқий фавқулодда ҳолат режимига ўтди. Вазият шу қадар хавфли тус олдики, Франция Президенти Эммануэль Макрон Эрон атрофидаги ҳарбий можаро бошланганидан бери анчагина сийраклашиб қолган стратегик захиралардан навбатдаги ёқилғи партиясини чиқариш ва сотишни келишиб олиш учун «Катта еттилик» (G7) давлатлари раҳбарларини шошилинч йиғилишга чақирмоқда.

Американинг нуфузли The Wall Street Journal нашрига гапирган энг йирик нефть корпорациялари раҳбарлари эса ҳақиқатни очиқ тан олди: глобал катта ёқилғи инқирози аллақачон бошланиб бўлди. Биржа котировкаларида Brent нави 104,4 доллар атрофида барқарорлашгандек кўринса-да, реал жисмоний бозорда хомашё баррели 130–150 долларгача кўтарилиб кетди, Россия нефти эса 100 доллардан қимматроқ сотилмоқда.

Хўш, Саудия Арабистонининг нефть қувури тўхтатилиши глобал бозорга қандай зарба берди, Европа ва Осиё қайта ишлаш заводлари орасида бошланган «нефть ови» қайси даражага етди ва кутилаётган қиш мавсуми Ғарб саноатини тиз чўктирадими?

«150 долларлик физик етказиб бериш ва Aramco чеклови»: Нефть бозоридаги портлаш

Халқаро энергетика бозорида кечган ҳафтанинг энг муҳим рақамлари ва ҳодисалари:

• Биржа ва реал бозор ўртасидаги жарлик: Биржада Brent нефти нархи 109 долларгача сакраб, ҳафта охирида 104,4 долларга қайтган бўлса-да, реал жисмоний етказиб бериш нархлари 130–150 долларга етди;

• Россия нефти қимматлашди: Халқаро чекловларга қарамай, Россия хомашёси бозорда 100 доллардан юқори баҳоланмоқда;

• «Шарқ–Ғарб» қувурининг тўхташи: Саудия нефтини Ҳурмуз бўғозини четлаб ўтиб етказиб берувчи асосий магистралда хусийлар томонидан учта насос станциясининг ишдан чиқарилиши таъминот занжирини узди;

• Aramco компаниясидан огоҳлантириш: Саудия давлат гиганти сентябрь ва октябрь ойларида айрим европалик мижозларга экспортни тўхтатишини билдирди; Полшанинг «Orlen» компанияси шу заҳоти бозордан 15 та муқобил танкер харид қилишга мажбур бўлди;

• Кичик танкерлар тактикаси: Бозордаги таҳликани юмшатиш учун саудияликлар шикастланган қувурларни айланиб ўтувчи янги йўналиш қурмоқда ва сентябрь-октябрь ойлари учун Ҳурмуз бўғози орқали трейдерларга 60 миллион баррель таклиф қилди.

«Газ ва кўмир бозоридаги вазият»: Европанинг қиш олди хавотири

Европа Иттифоқининг бошқа энергия ресурслари бўйича ҳолати:

• Биржадаги газ нархи: Нидерландиянинг TTF хабида бир ой олдинги фьючерслар минг кубометр учун 972 доллардан 963 долларгача бироз пасайди;

• СПГ тақчиллиги ва Осиё рақобати: Суюқлантирилган табиий газ (СПГ) импорти ўтган йилнинг сентябрига нисбатан сезиларли даражада кам; глобал ҳажм ошмаётгани сабабли Осиё давлатлари Европа билан агрессив рақобатлашмоқда;

• Германиянинг оғир қисмати: Берлинда ўтган қишда ёқиб юборилган захиралар ҳали тўлдирилмаган, ҳукумат эса бозорга тўлиқ аралашиб янги субсидиялар беришга шошилмаяпти;

• Кўмир арзонлашди: ARA (Антверпен-Роттердам-Амстердам) хабида кўмир етказиб бериш нархи бир тонна учун 140 доллардан 135,9 долларгача тушди.

Энергетика таҳлили: Мутахассислар дизель инқирози ҳақида

Халқаро молиявий ташкилотлар ва экспертлар хулосаси:

• «Яқин Шарқдаги кескинлик босими»: UBS таҳлилчиси Жованни Стауново Ҳурмуз бўғозидаги танкерларга ҳужумлар нефть нархини сунъий равишда юқори ушлаб турувчи асосий геосиёсий омил эканини таъкидлади;

• Физик таъминот нормаллашадими?: Phillip Nova таҳлил бўлими раҳбари Приянка Сачдева фикрича, агар Ҳурмуз бўғозида кемалар қатнови барқарорлашса, нархлардаги «геосиёсий устама» пасайиши мумкин, акс ҳолда инқироз янада чуқурлашади;

• Иқтисодиёт учун ҳалокатли дизель: Дизель ёқилғисининг қимматлашиши тўғридан-тўғри юк ташиш ва логистика харажатларини оширади — бу эса Европа ва АҚШда инфляцияни янги куч билан авж олдиради;

• Илиқ қишга умид: Европа расмийлари ҳозирда фақатгина табиатнинг инъомига — бўлажак қишнинг илиқ келишига умид боғлаб туришибди, агар совуқ қаттиқ келса, энергетик коллапс муқаррар бўлади.

G7 саммитининг шошилинч чақирилиши ва йирик нефть магнатларининг огоҳлантиришлари Ғарб иқтисодиёти ёнилғи инқирозининг энг хавфли палласига кириб бораётганини кўрсатмоқда.

Сизнингча, «Катта еттилик» давлатлари ўзларининг тугаб бораётган стратегик захираларини очиш орқали дизель ва нефть нархларининг ошишини тўхтата оладими ёки Яқин Шарқдаги уруш сабабли нархлар 150 доллардан ҳам ошиб кетадими? Европа бу йилги қишни жиддий иқтисодий йўқотишларсиз ўтказа олади деб ўйлайсизми? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон иқтисодиётидаги ушбу хавотирли таҳлилни барча яқинларингиз ҳамда тадбиркор дўстларингизга улашинг!