Саудия Арабистони 7 та давлатдан ёрдам сўради: Яқин Шарқ катта тўқнашув ёқасидами?

Яқин Шарқнинг энг бой ва таъсир доираси юқори давлатларидан бири саналган Саудия Арабистони Қироллиги атрофидаги хавфсизлик вазияти кескин тус олмоқда. Тарқалган тезкор ва шов-шувли маълумотларга кўра, Ар-Риёд расмийлари минтақавий таҳдидлар ва хавфсизлик муаммоларини бартараф этиш мақсадида бирваракайига дунёнинг 7 та етакчи давлатига шошилинч ёрдам сўраб мурожаат қилди. Ушбу рўйхатда анъанавий стратегик ҳамкорлар ҳисобланган АҚШ, Буюк Британия ва Франция билан бир қаторда, минтақавий ҳарбий кучлар — Миср ва Покистон ҳам ўрин олган.

Бироқ экспертларни энг кўп ҳайратга солган ва халқаро дипломатияда чинакам зилзила уйғотган жиҳат — сўров йўлланган давлатлар орасида Саудия Арабистони билан расмий дипломатик алоқаларга эга бўлмаган Исроил ҳамда Вашингтоннинг бош глобал рақиби Хитойнинг ҳам мавжудлигидир. Маълумотларга кўра, Ар-Риёднинг ушбу дипломатик рўйхати ҳали якуний эмас ва унга яна янги давлатлар қўшилиши мумкин.

Хўш, Саудия Арабистонини бир вақтнинг ўзида ҳам Вашингтон, ҳам Пекин ва ҳатто Тель-Авивдан кўмак сўрашга нима мажбур қилди, Қироллик айнан қандай даҳшатли таҳдидга дуч келмоқда ва бу чақириқ минтақа геосиёсатини қандай ўзгартириб юборади?

«Вашингтондан Пекингача, Лондон ва Тель-Авив»: Саудия кўмак сўраган давлатлар рўйхати

Қироллик расмий равишда мурожаат қилган давлатлар ва уларнинг геосиёсий мақоми:

• АҚШ (Америка Қўшма Штатлари): Қиролликнинг анъанавий бош ҳарбий иттифоқчиси ва ҳаво мудофааси бўйича асосий таъминотчиси;

• Буюк Британия ва Франция: Европанинг икки ядровий державаси — ҳарбий разведка, логистика ва юқори технологияли қуроллар бўйича муҳим ҳамкорлар;

• Миср: Араб дунёсидаги энг йирик армияга эга, Қизил денгиз хавфсизлигини кафолатловчи стратегик биродар давлат;

• Покистон: Ислом оламидаги ягона ядровий куч, Ар-Риёд билан яқин ҳарбий ва хавфсизлик шартномаларига эга асосий қалқон;

• Исроил: Муносабатлар тўлиқ нормаллашмаган бўлса-да, умумий минтақавий таҳдидларга қарши ҳаво мудофааси, радар тизимлари ва разведка маълумотлари бўйича муҳим воситачи;

• Хитой: Яқин Шарқда иқтисодий ва сиёсий таъсири кучайиб бораётган, Саудия нефтининг бош харидори ва глобал муқобил марказ;

• Рўйхатнинг кенгайиш эҳтимоли: Вазиятнинг ривожланишига қараб, Ар-Риёд кўмак сўровлари географиясини бошқа давлатлар ҳисобига ҳам ошириши мумкин.

Қарама-қарши қутблар бирлашмаси: Нима сабабдан Исроил ва Хитой?

Ушбу мурожаатнинг ноодатий ва шов-шувли жиҳатлари:

• Дипломатик сенсация: Саудиянинг Исроилдан ёрдам сўраши кўп йиллардан буён парда ортида кечаётган хавфсизлик алоқалари энди очиқ босқичга чиқаётганидан дарак беради;

• Кўп векторли геосиёсат: Бир вақтнинг ўзида ҳам АҚШ, ҳам Хитойга юзланиш Ар-Риёднинг фақатгина Ғарб кафолатларига таяниб қолмаслик, балки Пекиннинг Теҳрон ва минтақадаги бошқа кучларга бўлган таъсиридан фойдаланиш стратегиясидир;

• Ҳаво мудофаасидаги тиғизлик: Дронлар, баллистик ва қанотли ракеталар хавфи фонида Қироллик дунёнинг энг сара радар ва мудофаа тизимларини бирлаштиришга мажбур бўлмоқда.

Геосиёсий таҳлил: Экспертлар нимадан хавотирда?

Халқаро хавфсизлик ва сиёсатшуносларнинг мазкур вазият бўйича асосий хулосалари:

• Минтақада катта уруш хавфи: Мутахассисларнинг фикрича, Саудиянинг бирваракайига 7 та давлатга мурожаат қилиши Қироллик инфратузилмаси ва нефть объектларига нисбатан реал ва кенг кўламли ҳарбий таҳдид мавжудлигини кўрсатади;

• Янги хавфсизлик архитектураси: АҚШ, араб давлатлари ва Исроил иштирокидаги эҳтимолий ҳаво ҳужумидан мудофаа коалицияси амалда ишга тушиши мумкин;

• Халқаро бозорлар ва нефть: Яқин Шарқдаги ҳар қандай нотинчлик глобал энергия бозорида нефть нархларининг кескин сакрашига ва жаҳон иқтисодиётида янги инқироз тўлқинига олиб келиши мумкин.

Саудия Арабистонининг АҚШдан тортиб Хитой ва Исроилгача бўлган 7 давлатдан шошилинч ёрдам сўраши Яқин Шарқ минтақаси навбатдаги улкан геосиёсий бўрон остонасида турганини кўрсатадиган ҳал қилувчи сигналга айланмоқда.

Сизнингча, Саудия Арабистонини бир вақтнинг ўзида ҳам АҚШ, ҳам Хитой ва Исроилдан ёрдам сўрашга мажбур қилган асосий хавф нимада? Ушбу 7 давлатнинг ёрдами минтақадаги катта тўқнашувнинг олдини олишга қодирми ёки аксинча, вазиятни янада чигаллаштирадими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Яқин Шарқдаги ушбу кескин геосиёсий вазият таҳлилини барча дўстларингиз ҳамда халқаро сиёсат ихлосмандларига улашинг!