АҚШ қулаётган давлат экани эълон қилинди: Трамп яқин иттифоқчисини ҳимоя қила олмади

Яқин Шарқ минтақасидаги геосиёсий тўқнашувлар ва стратегик мувозанатнинг ўзгариши дунёнинг етакчи таҳлилчилари ҳамда дипломатлари диққат марказида қолмоқда. Яманлик ҳусийлар томонидан Саудия Арабистони пойтахти Эр-Риёд шаҳридаги халқаро аэропортга берилган зарба ва у ерда юзага келган йирик ёнғин ортидан Россия сенатори Алексей Пушков шов-шувли баёнот билан чиқди. Сенаторнинг таъкидлашича, АҚШ янги дунё куч марказларига қарши қўйишга ҳеч нарса топа олмаяпти ва тобора «қулаётган супердавлат» (declining super-power) сифатида намоён бўлмоқда — бу тарихий жараённи эса ҳеч нарса билан тўхтатиб бўлмайди.

Эрон билан муросасиз тўқнашувга киришган, ички бозорда дизель ва бензин нархларининг кескин кўтарилиши ортидан жамоатчилик босими остида қолган Дональд Трамп маъмурияти ҳатто ўзининг минтақадаги энг яқин стратегик шеригини ҳам ташқи ҳужумлардан муҳофаза қилишга қурби етмади. Пушковнинг фикрича, муаммо фақатгина Трамп шахсида эмас, балки Америка элитасининг ҳали ҳам ўзларининг чексиз ҳарбий қудратига кўр-кўрона ишонишида ва дунёда шаклланган янги воқеликни тан олишни истамаётганидадир.

Хўш, Вашингтон нима учун Яқин Шарқдаги асосий ҳамкорларини ҳимоя қилишда ожиз қолмоқда, Эрон ва бошқа янги куч марказларининг кучайиши Америка гегемонлигига қандай зарба берди ва кўп қутбли дунё сари силжиш тўхтатиб бўлмас жараёнга айландими?

«Эр-Риёддаги портлаш ва Трампнинг мураккаб аҳволи»: Пушков баёнотининг муҳим нуқталари

Россия сенатори Алексей Пушков томонидан илгари сурилган асосий таҳлилий далиллар:

• Иттифоқчини ҳимоя қила олмаслик: Яман ҳусийларининг Эр-Риёд аэропортига йўллаган муваффақиятли зарбаси АҚШнинг ўз иттифоқчилари хавфсизлигини кафолатлаш бўйича бераётган ваъдалари амалда заиф эканини кўрсатди;

• Ички инқироз ва ёқилғи нархлари: Трамп маъмурияти ташқи сиёсатдаги кескинликлар билан бир қаторда, мамлакат ичида бензин ва дизель ёқилғиси нархларининг ошиши туфайли сайловчиларнинг кучли танқидига дучор бўлмоқда;

• «Қулаётган супердавлат» синдроми: Пушков АҚШнинг дунёдаги таъсири сусайиб бораётгани объектив тарихий жараён эканини ва бу пасайиш Трампдан олдин бошланиб, ҳозирда ҳам тўхтатовсиз давом этаётганини таъкидлади;

• Эскирган иллюзиялар қурбони: Вашингтон расмийлари ва шахсан Трамп АҚШнинг ҳарбий жиҳатдан енгилмас экани ҳақидаги эскирган тасаввурлар асирига айланиб қолган.

«Янги куч марказлари ва ожиз қолган гегемон»: Минтақадаги кучлар нисбати

Халқаро майдонда содир бўлаётган туб ўзгаришлар:

• Эрон ва минтақавий мустақиллик: Яқин Шарқда Эрон каби янги таъсир марказлари ўз ҳарбий ва сиёсий кучини намойиш этиб, Вашингтоннинг босимига фаол қаршилик кўрсатмоқда;

• АҚШ муқобилининг йўқлиги: Оқ уй янги рақобатчиларга қарши сиёсий ёки ҳарбий жиҳатдан мутаносиб жавоб қайтара олмаяпти ва санкциялар самарасиз бўлиб қолмоқда;

• Ортга қайтариб бўлмас кўп қутблилик: АҚШ элитаси бу пасайишни олдинги ҳукуматларнинг хатоси деб ҳисоблаб, уни тўхтатиш мумкинлигига ишонса-да, дунё табиий равишда бир қутбли назоратдан чиқиб кетди.

Геосиёсий таҳлил: Экспертлар глобал хавфсизлик бўйича нима дейди?

Халқаро муносабатлар бўйича сиёсатшуносларнинг хулосалари:

• ҲҲМ тизимларининг синови: Саудия Арабистонидаги энг муҳим фуқаролик объектининг дрон ёки ракета зарбасига учраши Ғарб ҳаво мудофаа тизимларининг арзон камикадзе қуроллари қаршисидаги заиф нуқталарини очмоқда;

• Иттифоқчиларнинг ишонч инқирози: АҚШнинг тўлиқ ҳимоя бера олмаслиги Яқин Шарқ давлатларини хавфсизликни таъминлаш учун бошқа йирик давлатлар билан ҳамкорликни кенгайтиришга ва муқобил йўллар излашга мажбур қилади;

• Иқтисодий босимнинг кучайиши: Глобал нефть ташиш йўллари ва инфратузилмасига таҳдидлар сақланиб қолар экан, жаҳон бозорида энергия нархларининг беқарорлиги АҚШнинг ўзида ҳам инфляцияни тезлаштирувчи омил бўлиб қолади.

Алексей Пушковнинг баёноти Яқин Шарқдаги ҳар бир ҳарбий инқироз АҚШнинг дунёдаги сўзсиз устунлиги аста-секин тарихга айланиб бораётганини кўрсатувчи жиддий огоҳлантириш бўлди.

Сизнингча, АҚШ ҳақиқатан ҳам дунёдаги ўз супердавлатлик мавқеини йўқотиб, янги куч марказларига имкониятни бой бермоқдами ёки Вашингтон яна ўз глобал гегемонлигини тиклай оладими? Яқин Шарқдаги иттифоқчиларнинг зарба остида қолиши Трамп маъмуриятининг ташқи сиёсатини ўзгартиришга мажбур қиладими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва халқаро сиёсатдаги ушбу муҳим таҳлилни барча яқинларингиз ҳамда дўстларингизга улашинг!