Тери остидаги сир очилди: Олимлар безгак чивини қонни қандай сўришини аниқлади

АҚШнинг нуфузли Жонс Ҳопкинс университети олимлари безгак чивини инсонни чаққанда тери юзасида ва унинг чуқур қатламларида айнан қандай жараёнлар кечишини илк бор мисли кўрилмаган дақиқлик билан кузатишга муваффақ бўлишди.

Юқори тезликда ишловчи махсус видеокамералар ҳамда сезгир микродатчиклар ёрдамида ўтказилган тажрибалар натижасида чақиш жараёнининг 5 та асосий босқичи аниқланди ва ҳашаротнинг қон томирини топишида сезги тизими ҳал қилувчи ўрин тутиши исботланди. Тадқиқот хулосалари нуфузли Science Advances журналида эълон қилинди.

Электр симлари ва микрокамералар: Чақишнинг 5 босқичи

Тадқиқотчилар Anopheles coluzzii турига мансуб безгак чивинларининг сезги аъзоларига ўта ингичка электр симларини улаб чиқишди. Бу усул чивин хартуми тери остига кирган пайтдаги электр кучланишининг энг кичик ўзгаришларини реал вақтда қайд этиш имконини берди:

• Бешта кетма-кет босқич: Олимлар чақиш жараёнини терини тешиш, қон томирини излаш, қонни сўриш, хартумни қайтариб чиқариш ва чақишни тўлиқ якунлаш каби босқичларга ажратишди;

• Терини тешиш сири: Чивин терини тешаётган пайтда фақат хартуми билан чекланмай, оёқлари ва оғиз атрофидаги сезгир рецепторларини ҳам фаол ишга солади;

• Мутлақ ҳаракатсизлик: Қон сўриш жараёни бошлангач, ҳашарот ўз хавфсизлиги ва узлуксиз озиқланишни таъминлаш учун бутунлай қимирламай туриб олади.

Денге чивинига нисбатан 17 сония тезроқ

Олимлар безгак чивинининг ҳаракатларини денге безгагини тарқатувчи Aedes aegypti чивини билан солиштириб, қизиқарли натижага дуч келишди:

• Томирни тез топиш: Безгак чивини тери остидаги қон томирини денге тарқатувчисига қараганда ўртача 17 сония тезроқ топади;

• Бир хил давомийлик: Шунга қарамай, ҳар икки турда чақиш ва тўйиб озиқланишнинг умумий вақти деярли бир хил — тахминан 2,5 дақиқани ташкил этади;

• Мустақил эволюция: Мазкур турларнинг эволюцион йўли қарийб 150 миллион йил аввал ажралиб кетганини ҳисобга олган олимлар, иккала ҳашарот ҳам қон сўришнинг бундай юқори самарали усулига бир-биридан мустақил равишда келган деган хулосага келишди.

IR76b гени: Инфекцияларга қарши янги ҳимоя усули

Тажрибалар давомида чивинларнинг ҳид сезиш қобилияти билан боғлиқ бўлган IR76b гени фаолияти сунъий равишда ўчириб қўйилди:

• Мўлжални йўқотиш: Ушбу генсиз чивинлар тери остида қон томирини мақсадли излаш қобилиятини деярли бутунлай йўқотди ва уларнинг қон сўриш кўрсаткичи кескин тушиб кетди;

• Келажак тиббиёти учун фойда: Муаллифларнинг фикрича, чивинларнинг сезги тизими ва ҳаракат механизмини мукаммал англаш келажакда безгак ва шу каби оғир юқумли касалликлардан ҳимоя қилувчи мутлақо янги, анча самарали воситаларни яратишга хизмат қилади.