Коинот чексиз такрорланадими?: Олимлар тарихнинг қайта бошланишини ҳисоблаб чиқди

Инсоният тарихи, биз яшаётган Ердаги барча суҳбатлар, қабул қилинган қарорлар ва ҳар бир лаҳзамиз олдин ҳам миллиардлаб марта юз берган ва келажакда ҳам худди шундай аниқликда қайтариладими? АҚШнинг нуфузли Жонс Ҳопкинс университети физик-назариётчиси, квант физикаси ва космология бўйича таниқли тадқиқотчи Шон М. Кэрролл (Sean M. Carroll) ва унинг ҳамкасблари Коинот тарихи қандай шароитларда заррача фарқсиз айнан такрорланиши мумкинлигини математик моделлар асосида ҳисоблаб чиқди.

Физикларнинг инқилобий назариясига кўра, биз билган «Катта портлаш» (Big Bang) ортидан қачондир барча материя ва вақтни бошланғич нуқтасига қайтарувчи «Катта сиқилиш» (Big Crunch) содир бўлиши керак. Ушбу квант модели чексиз коинот ҳалқасини назарда тутиб, инсонларда тез-тез учрайдиган сирли «дежавю» ҳолати — «мен бу воқеани қачондир айнан шундай яшаб ўтганман» деган ҳиссиёт шунчаки мия ўйини эмас, балки чексиз такрорланаётган космик цикллар акс-садоси бўлиши мумкинлиги ҳақидаги ҳайратланарли саволни кун тартибига чиқармоқда.

«Катта сиқилиш, чексиз космик ҳалқа ва дежавю жумбоғи»: 5 та асосий илмий факт

Шон Кэрролл жамоасининг квант гипотезаси бўйича энг муҳим таҳлилий нуқталар:

• Математик аниқликдаги космик такрорланиш: Жонс Ҳопкинс университети олимлари Коинот квант ҳолати бошланғич нуқтасига тўлиқ қайтадиган шароитларни ҳисоблади;

• «Катта сиқилиш» (Big Crunch) назарияси: «Катта портлаш»дан сўнг фазо кенгайишдан тўхтаб, қайта сиқилиши ва янги циклнинг бошланишига туртки бериши мумкин;

• Биз чексиз циклларнинг бирида яшаяпмиз: Тадқиқотга кўра, бизнинг ҳаётимиз, қарорларимиз ва сайёрамиз тарихи аллақачон чексиз марта содир бўлган бўлиши мумкин;

• Дежавю феноменига илмий қараш: «Бу лаҳзани аввал кўрганман» деган туйғу Коинотнинг олдинги такрорланишларидан қолган руҳий-онгли модел бўлиши эҳтимоли илгари сурилмоқда;

• Шон М. Кэрроллнинг фундаментал тадқиқотлари: Коинот сирлари, вақт ва макон муаммолари бўйича жаҳон бестселлерлари муаллифи навбатдаги баҳсли квант концепциясини тақдим этди.

Коинотнинг чексиз такрорланиш гипотезаси ва илмий шубҳалар таснифи

Шон Кэрроллнинг назарий модели, реаллик билан боғлиқ чекловлар ва физик параметрлар қиёсий таҳлили:

Фундаментал физика ва фалсафий экспертиза: Биз ҳақиқатан ҳам вақт қафасида яшаяпмизми?

Астрофизиклар ва квант механикаси мутахассисларининг хулосалари:

• «Математик уйғунлик ва реал борлиқ фарқи»: Шон Кэрролл назарияси қоғозда ва математик формулаларда жуда гўзал кўринса-да, амалда бутунлай тасдиқланмаган; бугунги кунда замонавий астрономия коинотнинг қайта сиқилиши эмас, балки қоронғи энергия таъсирида чексиз совиб, кенгайиб боришини (катта совиш) асосий сценарий деб ҳисоблайди; бироқ квант ҳолатларининг тўлиқ қайта тикланиши эҳтимоли назарий жиҳатдан мутлақо инкор этилмайди;

• Ницшенинг «Боқий қайтиш» фалсафасининг физикавий исботи: Буюк файласуф Фридрих Ницше ўз вақтида «Абадий қайтиш» ғоясини илгари суриб, инсон ўз ҳаётини ҳар бир сонияси билан қайта-қайта яшашга маҳкумлигини таъкидлаган эди; Кэрроллнинг модели ушбу фалсафий қарашга квант физикаси тилида математик шакл бермоқда — бу инсониятни қабул қилаётган ҳар бир қарорига улкан масъулият билан қарашга ундайди;

• Чексизлик ва тақдир муаммоси: Агар Коинот чексиз марта айнан бир хил ҳолатда қайтарилса, демак, инсондаги ихтиёр эркинлиги ва танловлар ҳам олдиндан белгиланган мутлақ алгоритм бўлиб чиқади; аммо олимларнинг ўзлари ҳам тан олганидек, квант тасодифлари ва ноаниқлик принципи ҳар бир янги циклда тарихнинг бироз бошқачароқ ривожланишига имкон қолдириши мумкин.

Сиз ҳаётингизда қаттиқ дежавю ҳолатини бошдан кечириб, «мен бу ерда бўлганман, бу сўзларни айнан шундай айтганман» деган ҳайратланарли ҳисни туйганмисиз? Сизнингча, биз ҳақиқатан ҳам чексиз космик ҳалқа ичида айланмоқдамизми ёки инсон умри такрорланмас ягона мўъжизами? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва инсон онгини ларзага солувчи ушбу сирли илмий кашфиёт таҳлилини дўстларингиз билан баҳам кўринг!