Сурункали хавотир: Даромад тақчиллиги ҳисси йўқолмаса нима қилиш керак?

Бу жуда теран ва кўпчилик ичида яшириб юрадиган руҳий ҳолат. Тўғри таъкидладингиз, пул билан боғлиқ энг катта оғриқлар доим ҳам «муҳтожлик» ёки «даромаднинг умуман йўқлиги» эмас. Кўпинча бу оғриқ — пул бор бўлган вазиятда ҳам унинг ёнида соядек эргашиб юрадиган доимий ички зўриқиш ва ваҳимадир.

Инсон тинмай меҳнат қилади, пул топади, барча мажбурий харажатларни, рўзғорни, тўловларни ёпади. Лекин ичида барибир «уф, тинчландим» деган ҳис пайдо бўлмайди. Картадаги рақамлар ўзгарса ҳам, ички ҳолат ўша-ўша хавф остида қолаверади.

Нима учун пул кўпайса ҳам, тақчиллик ҳисси йўқолмайди?

Чунки тақчиллик (дефицит) ҳолати — бу шунчаки ҳамёндаги пул миқдори эмас. Бу — ҳар сонияда инқирозни ва тежамкорликни кутиб яшаш одатидир.

Агар инсон ўтмишда узоқ вақт молиявий қийинчиликни бошдан кечирган бўлса ёки болаликдан «пул топиш азоб», «ортиқча харажат қилма, эртага нима бўлишини билмайсан» деган қўрқувлар муҳитида улғайган бўлса, унинг руҳияти мана шу «хавф» режимига созланиб қолади. Оқибатда, реал ҳаётда пул кўпайса ҳам, мия барибир ўша эски сценарий бўйича ишлашда давом этаверади.

Тақчиллик тузоғига тушган инсон қандай яшайди?

Бундай ички дастур билан яшайдиган инсон ўзи сезмаган ҳолда қуйидаги занжир ичида айланаверади:

• Ўзига ғамхўрликни ортга суриш: Энг зарур, ўзига қувонч ёки енгиллик берадиган харидларни ҳам «муҳим эмас, кейинроқ» деб доим рўйхатнинг охирига қўяди.

• Сарфлашдан қўрқиш: Ҳатто энг керакли нарсаларга (масалан, соғлиқ, дам олиш ёки қулайлик учун) пул ажратаётганда ҳам ич-ичидан кучли айбдорлик ва оғриқни ҳис қилади.

• Ваҳимали қарорлар: Келажакдан қўрқиш ҳисси шу қадар юқори бўладики, пул билан боғлиқ масалаларда хотиржам эмас, балки хавотир таъсирида шошилинч қарорлар қабул қилади.

• Хавфсизлик ҳиссининг йўқлиги: Жамғарма ёки «хавфсизлик ёстиқчаси» бор бўлса ҳам, у барибир инсонга хотиржамлик бермайди. У доимо «бу пуллар барибир тез орада тугайди ва мен яна чорасиз қоламан» деган фикр билан яшайди.

Асл муаммо шундаки: Бундай вазиятда пул ҳаётда суяниш мумкин бўлган сокин бир таянчга эмас, балки доимий ички стресс, айбдорлик ва юрак сиқилиши мавзусига айланиб қолади.

Бундай вазиятда даромадни яна 2 ёки 3 бараварга ошириш ички хотиржамликни олиб келмайди. Чунки муаммо ташқарида эмас, ичкарида. Ечим — пул топиш тактикасини ўзгартиришда эмас, балки пулга бўлган ички муносабатни даволаш ва мияга «мен ҳозир хавфсизликдаман, менда ҳамма нарса етарли» деган янги, соғлом дастурни ўргатишдан бошланади.

Сизнингча, инсон ўз ичидаги мана шу «сурункали тежамкорлик ва қўрқув» одатини енгиши учун пул билан боғлиқ қайси кундалик одатини (масалан, харид пайтидаги ички ҳиссиётларини кузатиш ёки ўзи учун кичик бўлса ҳам совғалар қилиш каби) биринчи бўлиб ўзгартириши керак?