Нидерландия АҚШнинг янги санкцияларига қарши: ASML компанияси хавф остида

Нидерландия ҳукумати АҚШ томонидан Хитойга яримўтказгичлар ишлаб чиқариш ускуналарини етказиб бериш бўйича чекловлар кучайтирилишига қарши кескин дипломатик чоралар кўрмоқда. Бу қадам Европанинг энг йирик технологик гиганти ҳисобланган ASML компаниясининг манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган бўлиб, жаҳон микросхема бозоридаги мувозанатни сақлаб қолиш мақсадини кўзлайди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Нидерландия ташқи савдо вазири Сжоэрд Сжоэрдсма шу ҳафтада Вашингтонга ташриф буюриб, АҚШ Савдо вазири Ҳовард Лутникк ва Конгресс аъзолари билан учрашувлар ўтказди. Музокараларнинг асосий мавзуси МАТЧ Акт деб номланган янги қонун лойиҳаси бўлиб, у Хитойга технологик экспортни янада чеклашни назарда тутади. Сжоэрдсмага кўра, Нидерландия ҳукуматининг АҚШ қонунчилик жараёнига бундай фаол аралашуви истисноий ҳолат бўлиб, бу масаланинг мамлакат иқтисодиёти учун қанчалик долзарблигини кўрсатади.

МАТЧ Акт: Технологик блокада хавфи

Апрел ойида АҚШ Конгрессига тақдим этилган МАТЧ Акт лойиҳаси Хитойнинг яримўтказгичлар саноатига нисбатан экспорт назоратини сезиларли даражада қатъийлаштиришни таклиф қилмоқда. Ҳозирда амалда бўлган чекловлар энг замонавий экстремал ультрабинафша (ЭУВ) литография тизимларига тегишли бўлса, янги чора-тадбирлар нисбатан содда бўлган чуқур ультрабинафша (ДУВ) литография ускуналарини ҳам қамраб олиши мумкин.

Айнан ДУВ тизимлари бугунги кунда ASML компаниясининг Хитой бозорига етказиб бериши мумкин бўлган кам сонли юқори технологияли маҳсулотларидан бири бўлиб қолмоқда. ASML бош директори Christophe Fouquetнинг таъкидлашича, гап бундан ўн йил аввал ишлаб чиқарила бошланган эски авлод машиналари ҳақида бормоқда. Бироқ, Вашингтон ушбу ускуналарни ҳам Хитой учун бутунлай ёпиб қўйиш ниятида.

ixbt.com маълумотига кўра, ASML учун Хитой бозори нафақат стратегик, балки улкан молиявий аҳамиятга эга. Компания умумий даромадининг қарийб 19 фоизи айнан Хитойга сотилган литография тизимлари ҳисобига тўғри келади. Ушбу бозорни йўқотиш нафақат ASML молиявий кўрсаткичларига, балки бутун Европа яримўтказгичлар саноатига жиддий зарба бериши кутилмоқда.

Геосиёсат ва технология тўқнашуви

ASML дунёдаги энг мураккаб литография ускуналарини ишлаб чиқарувчи ягона компания бўлиб, у сунъий интеллект тезлаткичлари ва илғор процессорлар ишлаб чиқаришда монопол мавқега эга. Шу сабабли, унинг маҳсулотларига қўйиладиган ҳар қандай экспорт чеклови глобал технологик занжирга таъсир кўрсатади. Нидерландия томони ушбу чекловлар эркин савдо тамойилларига зид эканини таъкидламоқда.

Ҳозирча МАТЧ Акт лойиҳасининг тақдири ноаниқлигича қолмоқда. Ҳужжат ҳали АҚШ Вакиллар палатаси ёки Сенатида тўлиқ овозга қўйилмаган. Кузатувчиларнинг фикрича, қонуннинг қабул қилиниши учун у йирикроқ қонунчилик пакетига киритилиши керак бўлади. Бу эса Нидерландия дипломатияси учун ўз позициясини ҳимоя қилишга қўшимча вақт беради.

Ушбу вазият замонавий дунёда технология, иқтисодиёт ва геосиёсат қанчалик узвий боғланиб кетганини яна бир бор исботламоқда. Ўзбекистон каби ривожланаётган давлатлар учун ҳам глобал яримўтказгичлар бозоридаги бундай зиддиятлар муҳим аҳамиятга эга, чунки бу жараёнлар якунда барча турдаги электрон қурилмаларнинг нархи ва мавжудлигига таъсир ўтказмай қолмайди.