Дельта Air Линес юзлаб Boeing 737 самолётларида ёқилғи сарфини камайтириш йўлини топди

АҚШнинг йирик авиаташувчиларидан бири Дельта Air Линес ўз паркидаги Boeing 737-800 ва 737-900EР русумли самолётларини модернизация қилиш бўйича улкан лойиҳани бошлади. Компания двигателларни алмаштирмасдан туриб, аэродинамикани яхшилаш орқали ёқилғи сарфини 1,2 фоизга камайтиришга эришмоқчи. Бу кичик кўрсаткич бўлиб туюлса-да, юзлаб самолётлар миқёсида миллионлаб литр авиакеросинни тежаш имконини беради. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Лойиҳа доирасида жами 240 та лайнер махсус аэродинамик элементлар — финлетлар билан жиҳозланади. Ушбу технология ixbt.com маълумотларига кўра, авиакомпания тарихидаги энг йирик аэродинамик янгиланиш ҳисобланади. Дельта Air Линес мутахассислари ушбу қарорни қабул қилишдан аввал 22 та самолётда реал парвоз шароитларида узоқ муддатли синовлар ўтказиб, кутилган натижага тўлиқ амин бўлишган.

Кичик деталларнинг катта самараси

Финлетлар — бу фюзеляжнинг дум қисмига ўрнатиладиган, узунлиги 64 см ва баландлиги 6,4 см бўлган кичик вертикал аэродинамик қирралардир. Улар ҳаво оқимининг самолёт корпуси бўйлаб силлиқ ўтишини таъминлайди, қаршиликни камайтиради ва дум қисмидаги турбулентликни пасайтиради. Ҳар бир лайнерга тўртта шундай элемент ўрнатилади: чап томонга учта ва ўнг томонга битта.

Қизиқарли жиҳати шундаки, ўнг томонда фақат битта финлет ўрнатилишига сабаб, у ердаги аэродинамик ҳолат ёрдамчи куч қурилмасининг ҳаво сўргичи туфайли қисман ўзгарганидир. Ушбу технология нафақат ёқилғини тежайди, балки самолётнинг дум қисмидаги тебранишларни (вибрация) ҳам камайтириб, конструкциянинг чидамлилигини оширишга хизмат қилади.

Ҳарбий муҳандисларнинг ишланмаси

Ушбу инновацион ечим Вортех Контрол Течнологиес (ВКТ) компанияси томонидан ишлаб чиқилган. Эътиборли жиҳати, мазкур компанияга Lockheed Martin корпорациясининг собиқ муҳандислари асос солган. Улар ўз вақтида К-130 Ҳеркулес ва К-17 Глобемастер ИИИ каби машҳур ҳарбий-транспорт самолётлари устида ишлаган тажрибали мутахассислардир.

Янги тизимнинг афзалликлари фақат ёқилғи тежаш билан чекланиб қолмайди:

• Киел ва горизонтал стабилизатор орасидаги штатли уюрма генераторларидан воз кечиш имконияти туғилади;
• Ҳавонинг умумий қаршилиги пасаяди;
• Атроф-муҳитга чиқариладиган зарарли газлар миқдори камаяди;
• Самолётнинг парвоз барқарорлиги яхшиланади.

Ҳозирги вақтда финлетлар Boeing 737-700, 737-800 ва 737-900EР моделларида қўллаш учун тегишли сертификатларга эга. Ўзбекистон авиация бозорида ҳам Boeing 737 оиласига мансуб самолётлар фаол ишлатилишини ҳисобга олсак, бундай технологик ечимлар келажакда маҳаллий авиакомпаниялар учун ҳам иқтисодий жиҳатдан жозибадор бўлиши мумкин.

Лойиҳа якунлангач, Дельта Air Линес ҳар йили ўн миллионлаб доллар маблағни тежаб қолишни режалаштирмоқда. Бу эса авиация саноатида ҳатто энг кичик аэродинамик ўзгаришлар ҳам глобал миқёсда қанчалик катта аҳамиятга эга эканлигини яна бир бор исботламоқда.