АҚШда смартфондаги маълумотларни махсус парол билан ўчириб ташлаган шахс судланмоқда

АҚШ Адлия вазирлиги мамлакат тарихида илк бор чегарадаги текширув вақтида смартфондаги маълумотларни масофавий ёки автоматик тарзда йўқ қилишга мўлжалланган паролдан фойдаланган шахсга нисбатан жиноий иш очди. Атланта шаҳрида истиқомат қилувчи Самуел Туникк ўз қурилмасини божхона ходимларига топширишдан аввал, ундаги барча файлларни бутунлай ўчириб юборувчи кодни киритганликда айбланмоқда. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Ушбу ҳолат технология ва ҳуқуқшунослик оламида катта шов-шувга сабаб бўлди. Те Гуардиан нашрининг хабар беришича, бу АҚШ федерал прокуратураси томонидан "дуресс пассворд" (мажбурий вазият пароли) деб аталувчи функциядан фойдаланганлик учун шахсни жавобгарликка тортиш билан боғлиқ биринчи маълум ҳолатдир. Мазкур функция қурилма эгаси хавф остида қолганда ёки босим остида паролни айтишга мажбур бўлганда, тизимни блоклаш ўрнига барча маълумотларни дарҳол ўчириб ташлашга хизмат қилади.

GrapheneOS ва махфийлик масаласи

Самуел Туникк ўзининг Google Pixel смартфонида стандарт Android ўрнига махфийликка йўналтирилган GrapheneOS операцион тизимидан фойдаланган. Ушбу тизимнинг ўзига хослиги шундаки, у фойдаланувчига икки хил парол ўрнатиш имконини беради: бири одатий кириш учун, иккинчиси эса фавқулодда ҳолатларда маълумотларни йўқ қилиш учун. Айбланувчининг адвокатлари қурилмада айнан шу дастурий таъминот бўлганини тасдиқлашган.

Воқеа 2025-йилнинг январ ойида Атланта халқаро аэропортида содир бўлган. Туникк хориждан қайтаётганида божхона ва чегара назорати ходимлари уни қўшимча текширувга олиб киришган. Расмийлар унинг смартфонини текширишни талаб қилганида, киритилган парол қурилмадаги барча рақамли контентни ўчириб юборган. Прокуратура буни далилларни қасддан йўқ қилиш ва терговга тўсқинлик қилиш деб баҳоламоқда.

Конституциявий ҳуқуқлар ва чегара назорати

Мазкур иш АҚШда фуқароларнинг чегара ҳудудларидаги ҳуқуқлари борасидаги эски баҳсларни яна кун тартибига чиқарди. АҚШ ҳукумати узоқ вақтдан бери чегара назорат пунктлари мамлакат ҳудуди ҳисобланмаслигини ва у ерда смартфонларни ордер (суд рухсати)сиз текшириш ҳуқуқига эга эканлигини таъкидлаб келади. Бироқ ҳимоя томони бу ҳаракатни ноқонуний деб ҳисобламоқда.

Туниккнинг адвокатлари судга киритган аризасида қуйидаги жиҳатларга эътибор қаратишган:

• Мижознинг адвокат билан боғланиш ҳуқуқи чеклангани ва унга қонуний ҳуқуқлари тушунтирилмагани;
• Смартфонни олиб қўйиш учун етарли асослар бўлмагани;
• Ҳукуматнинг текширув баҳонаси (болалар эксплуатациясига оид материалларни қидириш) асоссиз эканлиги.

Ҳимоячиларнинг фикрича, аслида Туникк ўзининг экологик ҳаракатлардаги фаоллиги сабабли ҳукуматнинг нишонига тушган. У Атлантада ҳуқуқ-тартибот идоралари учун қурилаётган йирик ўқув маркази — "Коп Ситй" лойиҳасига қарши чиқаётган гуруҳ аъзоси бўлган. Шу сабабли, адвокатлар смартфондан олинган (ёки ўчирилган) ҳар қандай маълумотни далил сифатида қабул қилмасликни талаб қилмоқдалар.

Ушбу суд жараёни келажакда шахсий маълумотлар дахлсизлиги ва давлат хавфсизлиги ўртасидаги мувозанатни белгилаб берувчи муҳим прецедентга айланиши кутилмоқда. Агар Туникк айбдор деб топилса, бу дастурий таъминот орқали маълумотларни ҳимоя қилишнинг ушбу усули АҚШда ноқонуний деб топилиши мумкин.