Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran'daki kitlesel protestoların ardından tutuklanan vatandaşlara verilen idam cezalarının iptal edildiği haberini açıkça karşıladı. Truth Social platformundaki sayfasında, İran liderliğinin asma cezasına çarptırılacağı (800'den fazla) idam kararını geri çevirmesini memnuniyetle karşıladı, "çok memnun" ve "teşekkürler" yazdı.
Trump'ın bu açıklaması tesadüf değil. Daha önce, İran'da protestoculara yönelik ağır cezaların, özellikle de idam kararlarının uygulanması durumunda, mevcut liderliğe karşı sert önlemlerin alınabileceğini uyardı. Bu nedenle, idamların iptal edildiği bilginin Washington'daki pozisyona da etkilediği söyleniyor.
İnsan hakları örgütleri, son haftalarda İran'ı sarstıran protesto dalgası sırasında tutuklanan yüzlerce kişiye karşı idam kararları hazırlama olasılığını vurguladı. Bu arka planla birlikte, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi'nin resmi Tahran'ın protestocuları öldürme niyetinde olmadığını belirttiği belirtiliyor.
Protestolar nasıl başladı?
Bilgilere göre, İran'daki kitlesel protestolar 28 Aralık 2025'te Tahran'daki büyük pazarda başladı: hiperenflasyona ve keskin fiyat artışına karşı birçok tüccar mağazalarını kapattı. Hareketin kısa sürede ülke genelinde yayıldığı ve başlangıçta ekonomik taleplerle başlayan protestoların daha sonra siyasi hale geldiği söyleniyor.
Batı basını, insan hakları örgütlerine atıfta bulunarak, protestolar sırasında 2.400'den fazla kişinin öldüğünü ve 18.000 kişinin tutuklandığını yazdı. Aynı zamanda, Tahran yetkililerinin bu yönde her zaman aynı yorum yapmadığı da bilinmektedir.
Trump neden şimdilik askeri saldırıdan kaçındı?
Metinde, Trump'ın 16 Ocak'ta İran'a askeri saldırı yapmamaya karar verdiğini belirterek, bunun için idam kararlarının iptal edildiğini gerekçelendirdiği belirtiliyor. Ancak siyasi analistler, bu kararın arkasında birkaç önemli faktör daha olduğunu söylüyor.
İlk faktör, Suudi Arabistan, Katar, Mısır ve Umman'ın diplomatik çabalarıdır. Bu ülkelerin, İran'a karşı askeri önlemlerin Orta Doğu'da istikrarsızlığı artırabileceğinden ve küresel petrol pazarını olumsuz etkileyebileceğinden endişe duydukları ve Washington'ı Tahran'a başka bir şans vermeye ikna etmeye çalıştıkları söyleniyor.
İkincisi, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun bir telefon görüşmesinde Trump'tan İran'a saldırıyı ertelenmesini istediği bilgidir.
Üçüncü faktör ise güvenlik hesaplamalarıyla ilgilidir: Tartışmalar sırasında Trump'ın ulusal güvenlik danışmanlarının İran rejiminin kısa sürede çöküşünü garanti edemeyeceğini belirttiği ve Tahran'ın olası sert yanıtlarının bölgeye konuşlandırılan ABD kuvvetlerini ve Washington'un müttefiklerini, İsrail de dahil olmak üzere etkileyebileceğinden duyduğu endişe dile getirildiği belirtiliyor.
Washington'ın dört talebi
Bu şekilde, ABD yönetiminin durumu diplomatik yollarla düzeltme umuduyla İran'a dört şart sunduğu söyleniyor. Bunlar arasında uranyum zenginleştirme standartlarının belirlenmesi, füze arsenalinin azaltılması, zenginleştirilmiş uranyum konusunun açıklığa kavuşturulması ve İran'ın güvenilir temsilcileri aracılığıyla durumun hafifletilmesi yer alıyor.
İç durum: hoşnutsuzluk azalıyor, ancak siyaset ısınıyor
Son haberlere göre, İran'da protestolar çok az. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkiyan'ın 15 Ocak'ta hükümetin protestolara yol açan ekonomik sorunlara çözüm arayacağına dair bir açıklama yaptığı belirtiliyor.
Şu anda Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan 65 yaşındaki Prens Reza Pahlavi - 1979'da devrilen Şah Muhammed Reza Pahlavi'nin oğlu - Washington'ı İran'daki İslam Cumhuriyeti rejimini devirmek için daha kararlı adımlara çağırıyor. Ayrıca çeşitli röportajlarda İran'a dönmeye hazır olduğunu söylediği ve protestocuları büyük şehirleri ele geçirmeye teşvik ettiği hatırlanmaktadır.
Analistler, ABD'nin İran'daki İslam cumhuriyeti rejimini askeri olarak devirmeyi amaçlayan uzun vadeli stratejik planının tamamen iptal edilmediğini ve uygun bir siyasi durum ortaya çıkarsa bu senaryo tekrar gündeme gelebileceğini vurguluyor.
Sonuç şu: idam kararlarının iptal edilmesi, bugünün gerilimini azaltacak önemli bir sinyal olabilir. Ancak ABD-İran ilişkilerindeki büyük oyun henüz bitmedi - taraflar birbirlerinin sonraki adımlarını izliyor.
“Zamin”i Telegram'da okuyun!
