AQSH Prezidenti Donald Tramp Grenlandiyani o‘z nazoratiga olish niyatidan voz kechmayapti va buni mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash hamda Rossiya va Xitoy ta’sirini jilovlash bilan izohlamoqda. Dunyodagi eng yirik orolni sotib olish bo‘yicha bahslar yangi bosqichga chiqdi: Vashington nafaqat siyosiy bosim, balki ulkan moliyaviy takliflar bilan Kopengagen va Grenlandiya xalqini rom etmoqchi.
Grenlandiyaning narxi: Milliardlardan trillionlargacha
Tramp allaqachon Davlat kotibi Marko Rubioga orolni xarid qilish bo‘yicha rasmiy taklif ishlab chiqishni buyurdi. Xo‘sh, bu muzliklar o‘lkasi aslida qancha turadi?
- Tarixiy qiyos: 1803 yilda Luiziana 15 mln dollarga, 1867 yilda esa Alyaska 7,2 mln dollarga sotib olingan. Bugungi Grenlandiya uchun esa 700 milliard dollar atrofida mablag‘ kerak bo‘lishi taxmin qilinmoqda.
- Resurs salohiyati: «American Action Forum» tahlilchilari orolning tabiiy boyliklari va ko‘chmas mulk sifatidagi qiymatini inobatga olib, uning bahosini bir necha trillion dollar deb hisoblamoqda.
- 4,4 trillionlik xazina: 2025 yilgi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, oroldagi foydali qazilmalar va energiya resurslarining umumiy qiymati 4,4 trillion dollardan oshadi.
Sotib olishga AQSHning qurbi yetadimi?
Moliyaviy jihatdan AQSH uchun bu katta muammo emas. Yillik mudofaa byudjeti 850 milliard dollarni, yalpi ichki mahsuloti esa 31 trillion dollarni tashkil etadigan davlat uchun bir necha o‘n milliard dollarlik bitim byudjetga og‘irlik qilmaydi. Biroq, masalaning huquqiy va siyosiy tomoni ancha chigal:
- Suverenitet: Grenlandiya Daniya tarkibidagi avtonom hudud va uning aholisi roziligisiz hech qanday savdo amalga oshirilmaydi.
- Aholining qarshiligi: Mahalliy aholiga AQSH tarkibiga kirish uchun 100 ming dollargacha pul va’da qilingani haqidagi xabarlarga qaramay, grenlandiyaliklarning aksariyati bunga mutlaqo qarshi. Ular mustamlaka bo‘lishni emas, balki uzil-kesil mustaqillikni istashmoqda.
Nima uchun bu orol Vashingtonga kerak?
Grenlandiya qa’ri zamonaviy texnologiyalar va «yashil» energetika uchun hayotiy zarur bo‘lgan nodir resurslarga boy:
- Akkumulyatorlar uchun: Grafit va nikel konlari elektromobillar ishlab chiqarishda strategik ahamiyatga ega.
- Mudofaa va elektronika: Nodir yer elementlari yuqori texnologiyali qurollar va shamol turbinalari uchun zarur.
- Metallar: Oltin, mis, temir rudasi va rux konlari sohil bo‘ylab keng tarqalgan.
Grenlandiyaning geologik tuzilishi o‘ta qadimiy bo‘lib, u yerda Yevropa va Shimoliy Amerika iqtisodiy xavfsizligini ta’minlaydigan minerallar spektri juda keng. Biroq, o‘ta sovuq iqlim va infratuzilmaning yo‘qligi bu boyliklarni qazib olishni qiyinlashtirmoqda.
Xulosa o‘rnida
Donald Trampning Grenlandiya bo‘yicha ambitsiyalari faqatgina yer maydonini kengaytirish emas, balki kelajak texnologiyalari ustidan nazorat o‘rnatishga qaratilgan. Ammo XXI asrda hududlarni sotib olish amaliyoti nafaqat murakkab, balki xalqaro hamjamiyat tomonidan mustamlakachilik sifatida qabul qilinishi mumkin.
Sizningcha, Daniya va Grenlandiya xalqi trillionlab dollarlik investitsiyalar evaziga o‘z hududini AQSHga topshirishi mumkinmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
