O‘zbekistonda ham Telegram messenjerini taqiqlash kerakmi?

Iordaniya va Iroq 2026 yil 16 noyabr kuni Telegram messenjerini bloklash bo‘yicha keskin qaror qabul qildi. Bu xabar O‘zbekistonda ham muhim savolni kun tartibiga olib chiqdi: fuqarolarning pullari, shaxsiy ma’lumotlari va xavfsizligiga tahdid solayotgan firibgarliklarga qarshi kurashish uchun mamlakatimizda ham Telegram'ni taqiqlash kerakmi?
Masala bejiz ko‘tarilmayapti. O‘zbekiston Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning dastlabki to‘qqiz oyida firibgarlar 2 808 ta holatda fuqarolarning Telegram akkauntlarini qo‘lga kiritgan. Bu hodisalar oqibatida yetkazilgan moddiy zarar 21,9 milliard so‘mni tashkil etgan.
Biroq bu raqamlar messenjerni butunlay taqiqlash kerakligini anglatadimi? Yoki muammoning yechimi boshqa yo‘ldami?
Telegram orqali qancha odam firibgarlar qurboniga aylandi?
O‘zbekistonda kiberjinoyatchilik va internet orqali sodir etiladigan firibgarliklar jiddiy muammoga aylanmoqda. Ayniqsa, Telegram akkauntlarini egallab olish, soxta ovoz berish tanlovlari, tanishlar nomidan pul so‘rash, shubhali havolalar va zararli fayllar orqali fuqarolarni aldash holatlari ko‘p uchramoqda.
Markaziy bank 2026 yil 1 yanvardan 1 oktyabrgacha bo‘lgan davrda Ichki ishlar vazirligining «Cardblock» platformasiga kelib tushgan murojaatlarni tahlil qilgan.
Natijalar e’tiborga molik:
Firibgarlik turi | Qayd etilgan holatlar | Yetkazilgan zarar |
|---|---|---|
Telegram akkauntlarini egallab olish | 2 808 ta | 21,9 mlrd so‘m |
Zararli fayllarni o‘rnatish | 18 830 ta | 79,3 mlrd so‘m |
Telefon orqali berilgan ko‘rsatmalarga ishonish | 611 ta | 27,7 mlrd so‘m |
Soxta treyding platformalari | 1 044 ta | 15,1 mlrd so‘m |
Pulni ko‘paytirib berish va’dasi bilan aldash | 1 086 ta | 14 mlrd so‘m |
Internet xaridlari uchun oldindan to‘lov | 3 571 ta | 10,5 mlrd so‘m |
Umuman, tahlil qilingan murojaatlar bo‘yicha fuqarolarga yetkazilgan moddiy zarar 278,3 milliard so‘mga yetgan. Tezkor choralar natijasida esa 113,1 milliard so‘mni bloklashga erishilgan.
Bu yerda bir muhim farqni tushunish kerak: 278,3 milliard so‘mning barchasi Telegram orqali sodir etilgan firibgarliklarga tegishli emas. Telegram akkauntlarini egallab olish bilan bog‘liq alohida qayd etilgan 2 808 ta holatdagi zarar 21,9 milliard so‘mni tashkil qilgan.
Shunga qaramay, bu ko‘rsatkichning o‘ziyoq raqamli xavfsizlik masalasiga jiddiy yondashish zarurligini ko‘rsatadi.
Iordaniya va Iroq nima uchun Telegram'ni taqiqladi?
2026 yil 16 noyabr kuni Iordaniya hukumati Telegram'ni mamlakat hududida bloklashini e’lon qildi. Rasmiylar qarorni raqamli xavfsizlikni mustahkamlash, kiberjinoyatlar, tahdid va tovlamachilikning oldini olish, shuningdek, ekstremistik materiallar tarqalishiga qarshi kurashish zarurati bilan izohladi.
Iroq ham shu kuni messenjer faoliyatiga nisbatan cheklov e’lon qildi. Mamlakatning Ommaviy axborot vositalari va kommunikatsiyalar komissiyasi Telegram ma’muriyatini mahalliy qonunchilik talablariga rioya qilmaslik hamda noqonuniy kontentni bartaraf etish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rmaslikda aybladi.
Iroq rasmiylari kompaniyaga o‘z faoliyatini qonunchilik talablariga muvofiqlashtirish uchun 30 kunlik muddat berilganini ma’lum qildi.
Iordaniyadagi qaror esa mamlakat janubidagi cherkovga qilingan qonli hujumdan keyin kuchaytirilgan xavfsizlik choralari fonida qabul qilindi. Biroq hujum aynan Telegram orqali tashkil etilgani haqida rasmiy tasdiq yo‘q.
Demak, ikki mamlakatning qarorlari bir xil sababga emas, balki milliy xavfsizlik, noqonuniy kontent va platformalarning mas’uliyati bilan bog‘liq turli holatlarga tayanadi.
O‘zbekiston ham shunday yo‘l tutishi kerakmi?
Telegram'ni butunlay taqiqlash tarafdorlarining fikrlari ham tushunarli. Ularning nazarida, agar platforma orqali odamlar aldansa, pullari o‘g‘irlansa, shaxsiy ma’lumotlari tarqatilsa va jinoiy faoliyat uchun foydalanilsa, davlat bunday xavfning oldini olish uchun keskin chora ko‘rishi kerak.
Bunday yondashuvning asosiy dalillari quyidagilar:
Fuqarolarning moliyaviy xavfsizligi. Firibgarlar soxta tanlovlar, investitsiya takliflari va tanishlar nomidan pul so‘rash orqali odamlarning mablag‘larini o‘zlashtirmoqda.
Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish. Akkauntlar qo‘lga kiritilganda shaxsiy yozishmalar, telefon raqamlari va boshqa ma’lumotlar ham xavf ostida qoladi.
Noqonuniy kontentga qarshi kurashish. Ayrim kanal va guruhlar orqali firibgarlik, tovlamachilik, tahdid va zararli materiallar tarqatilishi mumkin.
Platforma mas’uliyati. Foydalanuvchilar huquqlarini buzuvchi akkauntlar va kanallarni aniqlash hamda bloklashda messenjer ma’muriyatining hamkorligi muhim.
Biroq taqiqlashga qarshi bo‘lganlar ham jiddiy dalillarga ega.
Telegram'ni yopish muammoni hal qiladimi?
O‘zbekistonda Telegram oddiy xabar almashish vositasidan ancha keng vazifani bajarmoqda. U orqali yangiliklar tarqatiladi, ta’lim materiallari yuboriladi, tadbirkorlar mijozlar bilan muloqot qiladi, kichik biznes buyurtmalar qabul qiladi, turli tashkilotlar auditoriya bilan aloqa o‘rnatadi.
Shuning uchun messenjerni to‘liq bloklash millionlab foydalanuvchilarning kundalik hayotiga ta’sir qilishi mumkin.
Bundan tashqari, firibgarlikning yagona manbai Telegram emas. Markaziy bank statistikasining o‘zida zararli fayllar, telefon qo‘ng‘iroqlari, soxta savdo platformalari va internet xaridlari bilan bog‘liq alohida holatlar qayd etilgan.
Agar Telegram taqiqlansa ham, jinoyatchilar boshqa messenjerlar, ijtimoiy tarmoqlar, telefon qo‘ng‘iroqlari yoki soxta veb-saytlar orqali faoliyatini davom ettirishi mumkin.
Bloklash texnik jihatdan ham barcha xavflarni bartaraf etmaydi. Ayrim foydalanuvchilar VPN kabi vositalar orqali cheklovlarni aylanib o‘tishga harakat qiladi. Bu esa firibgarlikning ildiziga barham berilganini anglatmaydi.
Eng muhimi, jinoyatchi bilan oddiy foydalanuvchini bir xil ko‘rish mumkin emas. Platformadan qonuniy foydalanayotgan millionlab insonlarning huquq va manfaatlari ham hisobga olinishi kerak.
Taqiq o‘rniga qanday choralar samarali bo‘lishi mumkin?
Telegram'ni butunlay yopish o‘rniga, firibgarlikka qarshi aniq va maqsadli choralarni kuchaytirish samaraliroq yondashuv bo‘lishi mumkin.
1. Firibgar akkaunt va kanallarni tezkor bloklash
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar, kiberxavfsizlik mutaxassislari va Telegram ma’muriyati o‘rtasida tezkor hamkorlik mexanizmini yo‘lga qo‘yish zarur. Firibgarlikka aloqador akkauntlar aniqlanganda ularni tekshirish va cheklash jarayoni cho‘zilib ketmasligi kerak.
2. Bank va to‘lov tizimlari himoyasini kuchaytirish
Firibgarlar ko‘pincha jabrlanuvchining pulini qo‘lga kiritish uchun bank kartalari va elektron to‘lovlardan foydalanadi. Shu sababli shubhali operatsiyalarni aniqlash, xavfli tranzaksiyalarni tezkor to‘xtatish va mablag‘larni qaytarish mexanizmlarini takomillashtirish muhim.
3. Aholining raqamli savodxonligini oshirish
Fuqarolarga soxta ovoz berish tanlovlari, shubhali havolalar, zararli APK-fayllar va pulni ko‘paytirish va’dalari ortida qanday firibgarlik sxemalari yashiringanini tushuntirish kerak.
4. Telegram akkauntlarini himoyalashni ommalashtirish
Ikki bosqichli tasdiqlashni yoqish, kirish kodlarini hech kimga bermaslik, notanish havolalarni ochmaslik va shubhali fayllarni yuklab olmaslik har bir foydalanuvchi uchun oddiy qoidaga aylanishi lozim.
5. Platformalar uchun aniq mas’uliyat belgilash
Messenjerlar qonun doirasida foydalanuvchilarni himoya qilish, jinoiy faoliyatga aloqador materiallar bo‘yicha murojaatlarni ko‘rib chiqish va vakolatli idoralar bilan hamkorlik qilish bo‘yicha aniq talablarga ega bo‘lishi kerak.
Firibgarlardan himoyalanish uchun har bir foydalanuvchi nimani bilishi kerak?
Markaziy bank fuqarolarga bir qator oddiy, ammo muhim xavfsizlik qoidalariga amal qilishni tavsiya qilmoqda:
Telegram yoki boshqa messenjerlardan kelgan noma’lum APK-fayllarni o‘rnatmang.
Hech kimga bank kartasi ma’lumotlari va SMS orqali kelgan tasdiqlash kodlarini bermang.
Telegram'da ikki bosqichli tasdiqlashni yoqing.
Pulni tez va oson ko‘paytirishni va’da qilayotgan takliflarga ishonmang.
Internet orqali xarid qilishdan oldin sotuvchining ishonchliligini tekshiring.
Akkauntingizga begona shaxs kirganini sezsangiz, darhol uning xavfsizlik sozlamalarini tekshiring.
Firibgarlikka uchrasangiz, zudlik bilan bankingizga yoki to‘lov tashkilotiga, shuningdek, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qiling.
Asosiy savol: Telegram'ni taqiqlash kerakmi?
Iordaniya va Iroqning qarorlari har bir davlat raqamli platformalar faoliyatini milliy xavfsizlik va qonunchilik nuqtayi nazaridan baholash huquqiga ega ekanini ko‘rsatadi. Ammo bir mamlakatda qo‘llangan chora boshqa davlat uchun ham avtomatik ravishda to‘g‘ri yechim bo‘lavermaydi.
O‘zbekistonda Telegram orqali sodir etilayotgan firibgarliklar jiddiy muammo ekani shubhasiz. 21,9 milliard so‘mlik zarar va minglab qo‘lga kiritilgan akkauntlar bu borada jiddiy choralar zarurligini ko‘rsatadi.
Sizningcha muammoning yechimi faqat messenjerni yopishdan iboratmi? Yoki firibgarlarni aniqlash, ularning pul o‘tkazmalariga to‘siq qo‘yish, jabrlanuvchilarni himoya qilish, raqamli savodxonlikni oshirish va platformalarning mas’uliyatini kuchaytirish ham muhimmi?
Ehtimol, O‘zbekiston uchun eng to‘g‘ri yo‘l — Telegram'ni to‘liq taqiqlash kerakdir. Balki platforma orqali sodir etilayotgan jinoyatlarga qarshi qat’iy, manzilli va samarali kurashish kerakdir.
Jamiyatni firibgarlardan himoya qilish kerak, ammo bu jarayonda qonuniy foydalanuvchilarning axborot olish, muloqot qilish va tadbirkorlik bilan shug‘ullanish imkoniyatlari ham asrab qolinishi lozim. Balki buning uchun O‘zbekistonning o‘z milliy messenjerini yaratish kerakdir.
Sizningcha, fuqarolarni bu kabi kiberfiribgarlardan himoya qilish uchun qo‘shimcha ravishda yana qanday qat’iy choralar ko‘rilishi kerak? O‘z fikringizni izohlarda qoldiring!
Obuna bilan reklama bo'lmaydi
Zamin Premium — oyiga 4 900 so'm
Mavzuga oid yangiliklar

































Izohlar0
…