Foto: Aghasht/Middle East Images/IMAGO
Eronda seshanba, 17 fevral kuni hukumatga qarshi namoyishlar vaqtida halok bo‘lganlar xotirasi yana katta kun tartibiga chiqdi. Bir necha shaharda xotira tadbirlari o‘tkazildi, ayrim joylarda xavfsizlik kuchlari bilan yangi to‘qnashuvlar kuzatilgani haqida xabarlar tarqadi.
Eng ko‘p muhokama qilingan manzaralardan biri Abadonda kuzatildi: ijtimoiy tarmoqlarga chiqqan kadrlarda odamlar qo‘llarida gullar va halok bo‘lganlarning suratlarini ushlab, hukumatga qarshi shiorlar aytayotgani ko‘rinadi. Ayrim videolarda esa o‘q tovushlari ostida olomon sarosimaga tushib, har tomonga tarqab ketayotgani aks etgan.
Mashhadda ham xotira yig‘ilishida “Bir odam o‘ldirildi — uning ortida minglab odamlar turibdi” mazmunidagi shiorlar aytilgani tilga olindi. Umuman, xotira marosimlari bu safar ham “tinch o‘tirib yodga olish”dan ko‘ra ko‘proq jamiyatdagi qattiq og‘riq va yig‘ilib qolgan g‘azabni namoyon qilganga o‘xshaydi.
Shu paytning o‘zida hokimiyat ham Tehronda rasmiy marosim o‘tkazdi. U Imom Xumayniy Grand Mosallada tashkil etilgani, qatnashchilar bayroqlar va qurbonlar portretlarini ko‘targani, davlat pozitsiyasiga mos shiorlar aytilgani xabar qilindi. Marosimda yuqori lavozimli amaldorlar, jumladan vitse-prezident Muhammad Reza Oref ishtirok etgani ham qayd etildi.
Tadbirda Islom inqilobi muhofizlari korpusi qo‘mondoni Ismoil Qaaniy keskin bayonot bilan chiqib, “tartibsizliklarni qo‘llab-quvvatlaganlar jinoyatchi, oqibatini ko‘radi” degan mazmunda gapirgani Tasnim orqali keltirildi.
Bu voqealarning ildizi 2025 yil dekabr oyida boshlangan chiqishlarga borib taqaladi: avval iqtisodiy sabablar bilan ko‘tarilgan norozilik tez orada siyosiy tus olgan va butun mamlakat bo‘ylab kengaygani haqida xalqaro OAV yozgan. Shu jarayonda aloqa cheklovlari va internet uzilishlari, kuch ishlatish holatlari haqida ham ko‘p xabarlar chiqqan.
Qurbonlar soni masalasida esa raqamlar keskin farq qiladi. Hukumat tomoni 3 117 kishi halok bo‘lganini ma’lum qilgan (ular orasida tinch aholi va xavfsizlik xizmatlari xodimlari borligi aytilgan). Mustaqil hisobotlarda esa ancha yuqori ko‘rsatkich keltiriladi: AQSHda joylashgan Human Rights Activists News Agency kamida 7 005 kishi halok bo‘lganini bildirgani haqida xabarlar bor. Shuning uchun voqealarning to‘liq ko‘lamini mustaqil tarzda tekshirish qiyin ekani ham tez-tez ta’kidlanadi.
Qisqasi, 17 fevraldagi xotira tadbirlari bir narsani yana eslatdi: jamiyatdagi yara hali bitmagan. Bir taraf “nazorat” deydi, ikkinchi taraf “adolat” deydi — va shu ikki so‘z orasida minglab odamlarning taqdiri turibdi. Endi eng katta savol: keyingi kunlar “sukunat” olib keladimi yoki yangi to‘lqin yana ko‘tariladimi?
