Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi jinoyatchilar uchun yangi eshiklarni ochdi. Kiberxavfsizlik bo‘yicha mutaxassislarning ma’lum qilishicha, 2025-yilda dipfeyk texnologiyasidan foydalangan firibgarlar dunyo aholisini 1,1 milliard dollar miqdoridagi mablag‘dan mahrum qilishdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan naq uch barobarga ortib ketgani soha mutaxassislarini jiddiy tashvishga solmoqda.
Ijtimoiy tarmoqlar — firibgarlarning "ov maydoni"
Yo‘qotilgan mablag‘larning 80 foizidan ortig‘i Facebook, WhatsApp va Telegram kabi ommabop platformalar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Jinoyatchilar mashhur siyosatchilar, biznes va moliya olami yetakchilarining qiyofasi hamda ovozini soxtalashtirib, odamlarni shubhali investitsiya loyihalariga sarmoya kiritishga undamoqda.
Masalan, Polsha prezidenti Karol Navrotski va Germaniya kansleri Fridrix Mers ishtirokidagi soxta videolar tarqalib, unda go‘yoki davlat rahbarlari fuqarolarni noma’lum platformalarga pul tikishga chaqirgan. Bunday soxta roliklar ishonchli ko‘ringani bois, minglab odamlar aldov qurboniga aylanmoqda.
"Mashhur aktyor" bilan virtual ishq va 800 ming yevrolik yo‘qotish
Dipfeyklardan foydalanishning eng ayanchli usullaridan biri — bu "romantik firibgarlik"dir. Jinoyatchilar jabrlanuvchilar bilan yaqin munosabat o‘rnatish uchun haqiqiydan ajratib bo‘lmaydigan audio va video muloqotlarni sahnalashtirishadi.
Fransiyada sodir bo‘lgan voqea butun dunyoni larzaga keltirdi: bir ayol internet orqali Hollivud yulduzi Bred Pitt bilan "ishqiy munosabat"da ekaniga qattiq ishongan. Soxta "Bred Pitt" o‘zining og‘ir xasta ekani va davolanish uchun pul zarurligini aytib, ayoldan 800 ming yevrodan ortiq mablag‘ni undirib olgan. Aslida esa bu bir guruh professional firibgarlarning ishi bo‘lib chiqdi.
Firibgarlik markazlari qayerda joylashgan?
Tadqiqotlarga ko‘ra, bunday jinoiy guruhlar asosan ikkita mintaqada — G‘arbiy Afrika (Nigeriya va Gana) hamda Janubi-Sharqiy Osiyoda (Kambodja, Myanma, Filippin) joylashgan maxsus markazlardan turib faoliyat yuritadi.
Garchi romantik firibgarliklardan ko‘rilgan moliyaviy zarar investitsiyaviy aldovlarga qaraganda kamroq bo‘lsa-da, ular keltiradigan ruhiy jarohatni pul bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Insonlar nafaqat mablag‘larini, balki o‘z yaqinlariga bo‘lgan ishonchini ham yo‘qotmoqdalar.
Siz biror marta ijtimoiy tarmoqlarda mashhur insonlar ishtirokidagi shubhali reklamalarga duch kelganmisiz? Dipfeykni haqiqiy videodan farqlash yo‘llarini bilasizmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
