150 yil yashagan akula o‘limi olimlarni hayratga soldi

Irlandiyaning Slaygo okrugi sohillarida ilk bor Grenlandiya akulasining o‘ligi sohilga chiqib qoldi. Mutaxassislar bu holatni noyob ilmiy voqea sifatida baholamoqda, chunki mazkur tur dunyodagi eng uzoq umr ko‘ruvchi umurtqali jonzotlardan biri hisoblanadi.

Olimlarning hisob-kitobiga ko‘ra, uzunligi taxminan 3 metr bo‘lgan akulaning yoshi kamida 150 yilni tashkil etgan. Bu degani, u XIX asr o‘rtalarida, qirolicha Viktoriya va AQSH prezidenti Avraam Linkoln davrida tug‘ilgan. Biroq mutaxassislar ta’kidlashicha, Grenlandiya akulalari 300–400 yil, ayrim hisob-kitoblarga ko‘ra esa 500 yilgacha yashashi mumkin. Shu bois 150–200 yoshli akulalar hatto endigina voyaga yetgan hisoblanadi.

Irlandiya Kitlar va Delfinlar guruhi dengiz biologi Emili De Luzning aytishicha, bu akulaning halok bo‘lishi juda achinarli, chunki u aynan ko‘payish yoshiga yetgan bo‘lishi mumkin edi.

Halok bo‘lgan jonzot Irlandiya Milliy muzeyi nazoratida maxsus laboratoriyaga olib ketildi. U yerda olimlar xavfsizlik qoidalariga qat’iy rioya qilgan holda akulaning to‘liq patologoanatomik tekshiruvini o‘tkazdi. Ular teri, yurak, jigar, ko‘z, mushak va boshqa a’zolardan namunalar olib, kelgusidagi tadqiqotlar uchun saqlab qo‘ydi.

Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, Grenlandiya akulasi haqida hali ham ko‘plab sirlar ochilmagan. Masalan, ularning qayerda juftlashishi, qancha bola tug‘ishi va qancha vaqtda bir marta ko‘payishi hozirgacha aniq emas. Shu sababli olimlar hatto dunyoda bu turning qancha soni mavjudligini ham aniq baholay olmayapti.

Tekshiruv davomida akulaning 50 kilogrammli jigari va 34 kilogramm og‘irlikdagi yuragi ham o‘rganildi. Mutaxassislar yurakda qarish belgilari mavjud bo‘lsa-da, u yaxshi ishlaganini qayd etdi. Bu esa Grenlandiya akulasining qarishga nisbatan yuqori chidamlilikka ega ekanini ko‘rsatadi.

Shuningdek, akulaning ko‘zlari ham alohida qiziqish uyg‘otdi. Avvallari bu tur deyarli ko‘rmaydi, degan fikrlar bo‘lgan. Biroq 2026 yilda o‘tkazilgan yangi tadqiqotlar ularning ko‘rish tizimi yuz yillar davomida ham yaxshi saqlanishini va qorong‘i suv muhitiga moslashganini ko‘rsatdi.

Olimlar fikricha, Grenlandiya akulasining DNKni tiklash qobiliyati, hujayralarni qarishdan muhofaza qiluvchi mexanizmlari hamda yuragining uzoq yillar davomida samarali ishlashi insonlarda qarish jarayonini o‘rganish va uzoq umr ko‘rish sirlarini ochishda muhim ahamiyat kasb etishi mumkin.

Mutaxassislar akulaning o‘limi sababini hozircha aniqlay olmagan. Tanasida to‘r yoki tashqi jarohat izlari topilmagan. Endi olingan biologik namunalarning laboratoriya tahlillari ushbu noyob jonzotning nima sababdan halok bo‘lganiga oydinlik kiritishi kutilmoqda.