«O‘qishdan haydaladimi?!»: Pokistonda afg‘on talabalari atrofida shov-shuvli mojaro...

Markaziy va Janubiy Osiyo mintaqasida inson huquqlari, ayollar ta’limi va yuzlab yoshlarning taqdiri qil ustida qolgan ulkan gumanitar inqiroz yuzaga keldi. Pokiston Tibbiyot va stomatologiya kengashi (PMDC) mamlakat oliygohlarida tahsil olayotgan afg‘onistonlik bo‘lajak shifokorlarni zudlik bilan universitetlardan chiqarib yuborish va Afg‘onistonga deportatsiya qilish to‘g‘risida keskin direktiva qabul qildi. Biroq bu qarorga qarshi bosh ko‘targan afg‘on talabalari, ayniqsa, vatanida oliy ta’lim olish huquqidan butunlay mahrum etilgan talaba qizlar Lohur Oliy sudiga murojaat qilib, o‘z kelajagi uchun kurashga kirishdi. 2026 yil 10 sentyabr kuni sud organlari haydalish jarayonini vaqtincha to‘xtatib qo‘ydi. «Al Jazeera» nashri e’lon qilgan bu drama mintaqada tibbiyot kadrlari yetishmayotgan bir paytda nega avjiga chiqdi va byurokratik to‘qnashuv ortida kimlar turibdi?

PMDC direktivasi va noqonuniylik da’vosi: 200 dan ortiq talaba xavf ostida

Pokiston tibbiyot regulyatori tomonidan e’lon qilingan talablar bir nechta bahsli nuqtalarni qamrab oladi:

• «Faqat 22 nafari qonuniy»: Regulyator mamlakatdagi tibbiyot oliygohlarida o‘qiyotgan 200 dan ortiq afg‘onistonlik talabadan faqat 22 nafarigina PMDC'da rasmiy ro‘yxatdan o‘tganini ro‘kach qilmoqda;

• Noqonuniy maqom ayblovi: Qolgan barcha talabalarning ta’lim dargohlari va yotoqxonalarda bo‘lishi rasman noqonuniy deb topilib, ularga mamlakatni tark etish buyrug‘i berildi;

• Stipendiya dasturi bahonasi: Talabalar Pokiston hukumatining rasmiy «Allama Iqbal» davlat granti orqali o‘qishga qabul qilinganini va hujjatlarni rasmiylashtirish bilan talabalarning o‘zlari emas, balki universitetlar ma’muriyati shug‘ullanishi shart bo‘lganini bildirmoqda.

TIV va universitetlar to‘qnashuvi: Idoralararo parokandalik

Mazkur muammo bo‘yicha rasmiy Islomobod ichidagi qarashlar ham keskin ikkiga bo‘lindi:

• Pokiston TIV bayonoti: Tashqi ishlar vazirligi amaldagi vizaga ega va akkreditatsiyadan o‘tgan dasturlarga qabul qilingan afg‘on talabalari mamlakatda qolib, tahsilni davom ettirishi mumkinligini ochiqladi;

• Mahalliy bosimning davom etishi: Vazirlik pozitsiyasiga qaramay, PMDC va joylardagi oliygoh rahbariyati talabalarni yotoqxonalardan chiqarish va o‘qishdan chetlatish bo‘yicha bosimni to‘xtatmadi;

• Ikki o‘t orasidagi yoshlar: Diplomatik ruxsat va tibbiy kengashning taqiqlari orasida qolgan talabalar o‘z huquqlarini himoya qilishning yagona yo‘li sifatida sudga bosh urdi.

Lohur sudining burilish qarori: Afg‘on qizlari uchun najot nuri

Afg‘onistonlik talabalar tomonidan kiritilgan da’vo arizasi bo‘yicha Lohur Oliy sudi hal qiluvchi qadam tashladi:

• Direktiva to‘xtatildi: 2026 yil 10 sentyabr kuni Lohur Oliy sudi PMDC ko‘rsatmasining ijrosini vaqtincha to‘xtatdi;

• Haydashga qat’iy taqiq: Sud navbatdagi majlisga qadar universitetlarga da’vogar talabalarni o‘qishdan chetlatish yoki haydashni qat’iyan man etdi;

• Qizlar uchun hayot-mamot masalasi: Bu qaror ayniqsa afg‘onistonlik talaba qizlar uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega — chunki «Tolibon» boshqaruvidagi Afg‘onistonda ayollarning oliy ta’lim olishiga butunlay taqiq qo‘yilgan bo‘lib, ortga qaytish ular uchun shifokor bo‘lish orzusi va erkin hayotini butunlay yo‘qotishni anglatadi;

• Vaqtinchalik najot: Sudning qarori hozircha vaqtinchalik bo‘lib, yakuniy hukm chiqqunga qadar yuzlab yoshlarning taqdiri noaniqligicha qolmoqda.

Pokistondagi ushbu mojaro byurokratik rasmiyatchilik va siyosiy kelishmovchiliklar insonlarning, ayniqsa, ilm olishdan boshqa orzusi bo‘lmagan ojiza talaba qizlarning taqdirini qanday xavf ostiga qo‘yishi mumkinligini ko‘rsatdi. Lohur sudining yakuniy qarori nafaqat 200 nafar talabaning, balki butun mintaqaviy gumanitar aloqalarning sinovi bo‘ladi.

Sizningcha, Pokiston hukumati o‘z stipendiyasi orqali o‘qishga qabul qilingan afg‘on talabalariga, ayniqsa, vatanida ta’lim olish imkonidan mahrum bo‘lgan qizlarga oliygohlarni bitirish uchun to‘liq imkoniyat berishi shart emasmi? Lohur sudi bu ishda insonparvarlik pozitsiyasini uzil-kesil himoya qila oladimi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va qo‘shni mintaqadagi muhim inson huquqlari muammosi tahlilini do‘stlaringizga ulashing!