AES quvvatining yarmini Google olib qo‘yadimi?: Finlyandiyada elektr tanqisligi xavfi

Yevropaning eng rivojlangan mamlakatlaridan biri bo‘lgan Finlyandiyada jahon texnologiya giganti Google'ning ulkan sarmoyaviy rejasi keng ko‘lamli energetik va ijtimoiy mojaroni keltirib chiqardi. Google sun’iy intellekt (AI) infratuzilmasini kengaytirish uchun mamlakat iqtisodiyotiga 13 milliard dollar investitsiya kiritishini va «Loviisa» atom elektr stansiyasi ishlab chiqaradigan elektr energiyasining naq yarmigacha bo‘lgan qismini 22 yilga sotib olish bo‘yicha bitim tuzganini e’lon qildi. Biroq bu yangilik fin jamiyatida olqishlar bilan emas, balki ommaviy xavotir bilan kutib olindi: aholi va korxonalarga tok yetadimi, tariflar osmonga sakrab ketmaydimi? Mamlakatdagi yetakchi siyosiy partiyalar hukumatdan shoshilinch cheklovlar joriy etishni talab qilib chiqdi. Xo‘sh, Google'ning sun’iy intellekt ishtahasi butun boshli davlatni energiya inqiroziga olib kelishi mumkinmi, muxolifat nimadan bong urmoqda va bosh vazir Petteri Orpo vaziyatni qanday oqlamoqda?

$13 milliard va AESning yarmi: Google'ning ulkan shartnomasi

Reuters xabariga ko‘ra, texnologik gigant va energetika tizimi o‘rtasidagi kelishuv mislsiz ko‘lamga ega:

• 13 milliard dollarlik sarmoya: Google sun’iy intellekt algoritmlarini qo‘llab-quvvatlovchi zamonaviy ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarini (SOD) qurish uchun rekord darajadagi mablag‘ ajratmoqda;

• 22 yillik uzoq muddatli bitim: Kelishuv shartlariga muvofiq, kompaniya Finlyandiyaning yirik «Loviisa» atom elektr stansiyasi ishlab chiqaradigan umumiy quvvatning 50 foizigacha bo‘lgan hajmini to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘z data-markazlari ehtiyojiga yo‘naltiradi;

• Sun’iy intellektning cheksiz energetik «ochligi»: Zamonaviy neyrotarmoqlarni o‘qitish va ishlatish haddan tashqari katta elektr resursini talab qilmoqda va Google Finlyandiyaning sovuq iqlimi hamda yashil AES quvvatlarini bunga eng qulay maydon deb topdi.

«Xalqqa energiya yetadimi?»: Muxolifatning keskin qarshiligi va milliy xavfsizlik bongi

Bunday ulkan quvvatning bitta korporatsiyaga berib yuborilishi saylovoldi kampaniyasini o‘tkazayotgan siyosiy kuchlarning keskin noroziligiga sabab bo‘ldi:

• Ruxsatnomalar tizimini joriy etish talabi: «Markaz partiyasi» yetakchisi Antti Kaykkonen butun mamlakat bo‘ylab data-markazlarga ruxsat berishning yagona milliy tizimini yaratish shartligini bildirib, «Hozirda hech kim vaziyatni yaxlit baholamayapti», deya Reuters'ga ogohlantirish berdi;

• Elektr defitsiti va narx portlashi: Sotsial-demokratlar partiyasi deputati Niina Malm bu masalani bevosita milliy va ichki xavfsizlik bilan bog‘ladi: «Odamlarda yetarli energiya bo‘lishi va uning narxi hamyonbop qolishi hayotiy muhimdir»;

• Mahalliy biznes va aholi xavotiri: Milliardlab kilovatt tokni Google tortib olgan sharoitda, qishning sovuq kunlarida oddiy uylar va zavodlar uchun elektr energiyasi qimmatlashib, tanqislik kelib chiqishi mumkinligi ta’kidlanmoqda.

Hukumatning mudofaasi: Iqtisodiy turtki va qat’iy nazorat va’dasi

Yuzaga kelgan ichki siyosiy bosimga javoban Finlyandiya Bosh vaziri Petteri Orpo hukumat rejasini yoqlab chiqdi:

• Iqtisodiyot uchun kuchli impuls: Hukumat rahbari $13 milliardlik loyiha milliy iqtisodiyotni rivojlantirish va yuqori texnologiyali ish o‘rinlarini yaratish uchun yangi nafas bo‘lishini qayd etdi;

• «Tariflar nazorat ostida qoladi»: Orpo jamoatchilikni tinchlantirishga urinib, mamlakatda elektr energiyasi narxi keskin ko‘tarilib ketmasligini va tariflar davlat nazoratida saqlanishini va’da qildi.

Google va Xelsinki o‘rtasidagi ushbu kelishuv raqamli texnologiyalar asrida sun’iy intellekt nafaqat virtual olamni, balki real milliy energetika tizimlarini ham qanchalik o‘zgartirib yuborayotganini ko‘rsatdi. Atom energiyasining yarmini xususiy gigantga topshirish — bu iqtisodiy rivojlanish sari dadil qadammi yoki oddiy xalq hisobiga korporatsiyalarni boyitish xavfimi? Bu savol Finlyandiya siyosatida uzoq vaqt muhokama markazida qolishi tayin.

Sizningcha, sun’iy intellekt markazlarini rivojlantirish uchun davlatlar o‘z atom stansiyalari quvvatini Google kabi xorijiy xususiy korporatsiyalarga berib yuborishi qanchalik to‘g‘ri? Bu holat ortidan Finlyandiyada elektr tanqisligi va narxlarning oshib ketish xavfi haqiqatan ham mavjudmi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va yuqori texnologiyalar hamda global energetika inqirozi to‘qnashuvi tahlilini do‘stlaringizga ulashing!