BRIKS yetakchilari tarixiy deklaratsiyani qabul qildi: G‘arbga muqobil kuch shakllanmoqdami?

Ko‘p qutbli dunyo tartibotini shakllantirishga da’vogar bo‘lgan BRIKS tashkiloti global iqtisodiyot va xavfsizlik masalalarida o‘zining eng muhim siyosiy bayonotlaridan birini e’lon qildi. Hindistonning Nyu-Dehli shahrida bo‘lib o‘tgan BRIKS sammiti yakunlari bo‘yicha davlat rahbarlari bir ovozdan qo‘shma deklaratsiyani ma’qulladi.

Hindistonning nufuzli NDTV telekanali bergan xabarga ko‘ra, mazkur hujjatda jahon savdosini izdan chiqarayotgan bir tomonlama tariflar, cheklovlar va noqonuniy ikkilamchi sanksiyalarni bekor qilish bo‘yicha keskin talablar ilgari surilgan. Shuningdek, blok a’zolari xalqaro transchegaraviy to‘lovlar mexanizmlarini ishlab chiqish, dollardan qochib milliy valyutalardan foydalanishni kuchaytirish hamda yadroviy xatarlarning oldini olish bo‘yicha yagona to‘xtamga keldi.

Xo‘sh, Nyu-Dehli deklaratsiyasida yana qanday strategik yo‘nalishlar belgilab berildi, BRIKSning yangi moliyaviy rejalari global bozorlarga qanday ta’sir ko‘rsatadi va tashkilot BMT rolini qanday qo‘llab-quvvatlamoqchi?

«Ikkilamchi sanksiyalar bekor qilinsin!»: Savdo va tariflar bo‘yicha keskin e’tiroz

Qabul qilingan qo‘shma deklaratsiyada xalqaro savdo qoidalarining buzilishiga alohida e’tibor qaratildi:

• BST qoidalarining buzilishiga qarshilik: BRIKS davlatlari savdoni sun’iy ravishda buzib ko‘rsatadigan va Butunjahon savdo tashkiloti (BST) normalariga zid bo‘lgan bir tomonlama tarif hamda notarif choralarning ko‘payib borayotganidan jiddiy tashvish bildirdi;

• Sanksiyalarga qarshi chaqiriq: Sammit ishtirokchilari global ta’minot zanjirini falaj qilayotgan bir tomonlama va ikkilamchi (sekundar) sanksiyalarni butunlay bekor qilishga chaqirdi;

• Uzluksiz ta’minot zanjiri: Hujjatda jahon savdosining to‘siqsiz oqimi, mahsulot yetkazib berish tizimlari va eng muhimi — energetika resurslari ta’minotining barqarorligini saqlash bo‘yicha hamkorlikni kengaytirish zarurligi urg‘ulandi.

Dollardan mustaqil tizim: Milliy valyutalar va chegaralararo to‘lovlar

Sammitning eng rezonansli moliyaviy qarorlari dollar monopoliyasini cheklashga qaratildi:

• Milliy valyutalarda savdo: BRIKS davlatlari o‘zaro hisob-kitoblarda o‘z milliy valyutalaridan foydalanish ko‘lamini yanada kengaytirish ustida izchil ish olib borishini tasdiqladi;

• Mustaqil to‘lov mexanizmlari: Xalqaro G‘arb moliyaviy tizimlariga (jumladan, SWIFT cheklovlariga) qaramlikni kamaytirish maqsadida transchegaraviy xavfsiz to‘lov mexanizmlarini yaratish bo‘yicha rejalar mustahkamlandi;

• Global moliyaviy suverenitet: Ushbu tashabbus nafaqat BRIKS a’zolari, balki unga qo‘shilish istagidagi o‘nlab rivojlanayotgan davlatlar uchun mustaqil moliyaviy qalqon yaratishga qaratilgan.

Yadroviy xatar, mojarolar va BMT mandati: Xavfsizlik me’yorlari

Xalqaro xavfsizlik bo‘yicha Nyu-Dehlida bir qator muhim tamoyillar belgilandi:

• Mojarolarning tub ildizlarini bartaraf etish: Hujjatda dunyodagi urush va mojarolarning oldini olish faqat ularning kelib chiqish sabablarini bartaraf etish orqali mumkinligi qayd etildi;

• O‘sib borayotgan yadroviy xavf: Rahbarlar yadroviy tahdid va geosiyosiy to‘qnashuv xavfining ortib borayotganidan xavotir bildirdi;

• Qurolli to‘qnashuvlar paytidagi kafolatlar: Qurolli to‘qnashuvlar sodir bo‘lgan taqdirda ham yadroviy xavfsizlik kafolatlari va atrof-muhit muhofazasiga har doim so‘zsiz rioya qilinishi kerakligi ta’kidlandi;

• Madaniy meros va BMTni qo‘llash: Urush hududlaridagi madaniy boyliklarning yo‘q qilinishi va noqonuniy aylanmasiga qarshi choralar ko‘rish, shuningdek, BMTning global mandatini bajarishda uni to‘liq qo‘llab-quvvatlashga kelishib olindi.

Nyu-Dehli sammiti BRIKS blokining shunchaki iqtisodiy klub emas, balki xalqaro munosabatlarning yangi qoidalarini yozishga qodir bo‘lgan geosiyosiy qutbga aylanib borayotganini namoyish etdi.

Sizningcha, BRIKS davlatlarining milliy valyutalarga o‘tishi va yangi transchegaraviy to‘lov tizimlarini ishga tushirishi AQSH dollarining jahondagi gegemonligiga chek qo‘ya oladimi? BRIKSning Nyu-Dehlidagi ushbu yakdil pozitsiyasi global mojarolarni to‘xtatishda qanchalik samara beradi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va dunyo geosiyosatidagi ushbu tarixiy burilish tahlilini barcha do‘stlaringiz hamda tahlil ixlosmandlariga ulashing!