«Bu fantastik voqea bo‘lardi!»: Tramp Irlandiya va Shimoliy Irlandiyaning birlashishini yoqlab chiqdi

AQSH va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi an’anaviy «maxsus ittifoqchilik» munosabatlariga jiddiy darz yetkazishi mumkin bo‘lgan shov-shuvli geosiyosiy bayonot yangradi. Oq uy rahbari Donald Tramp hozirda Buyuk Britaniya tarkibida bo‘lgan Shimoliy Irlandiya hamda mustaqil Irlandiya Respublikasining yagona davlat sifatida birlashishi tarafdori ekanini ochiq-oydin e’lon qildi. Dublin shahrida Irlandiya Bosh vaziri Mixol Martin bilan o‘tkazilgan uchrashuvda Tramp bunday tarixiy birlashuvni «fantastik istiqbol» deb atab, bu jarayon ertami-kechmi baribir yuz berishini ta’kidladi. Britaniyaning hududiy yaxlitligi masalasiga to‘g‘ridan to‘g‘ri daxl qiluvchi ushbu pozitsiya London rasmiylarining keskin qarshiligiga qaramay yangragani xalqaro diplomatiyada katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. Xo‘sh, Trampning Dublindagi kutilmagan replikasi ortida nima yotibdi, London bu bayonotga qanday munosabat bildirdi va 1998 yilgi Belfast bitimi bilan to‘xtatilgan «Irlandiya mojarosi» qayta alangalanishi mumkinmi?

«Bu baribir sodir bo‘ladi»: Trampning Dublindagi keskin fikrlari

AQSH prezidenti ikki Irlandiya birlashuvi bo‘yicha o‘z qarashlarini jurnalistlar oldida ochiq bayon qildi:

• «Fantastik birlashuv»: «Men muammo tug‘dirishni xohlamayman, lekin sizga aytsam, men uning birlashganini juda ko‘rishni istardim. Bu oxir-oqibat sodir bo‘ladi… Menimcha, bu fantastika bo‘lardi», deya o‘z istagini yashirmadi Tramp;

• Britaniya suverenitetiga daxl: Prezident Britaniya hududiy yaxlitligiga qarshi fikr bildirayotganidan zarracha xijolat bo‘lmay, Londonda ehtimol «bu borada aytadigan o‘z gapi bordir», deya sovuqqonlik bilan izoh berdi;

• Irlandiya Bosh vaziri bilan uchrashuv: Ushbu rezonansli fikrlar Trampning Dublin shahrida Irlandiya Respublikasi Bosh vaziri Mixol Martin bilan rasmiy muzokaralari davomida yangradi.

Londonga ochiq qarama-qarshilik: Referendum kun tartibidami?

Trampning bayonoti Britaniya bosh vazirining qat’iy pozitsiyasiga bevosita javob zarbasi bo‘ldi:

• Endi Bernemning raddiyasiga qarshi: Trampning bu so‘zlari Britaniya bosh vaziri Endi Bernemning yaqindagina bergan rasmiy bayonotiga mutlaqo zid tarzda aytildi — Bernem Shimoliy Irlandiyaning Qirollik tarkibidan chiqishi bo‘yicha referendum «kun tartibida yo‘qligini» ta’kidlagan edi;

• 1998 yilgi Belfast kelishuvi me’yorlari: O‘z vaqtida uch o‘n yillik qonli to‘qnashuvlar va terror to‘lqiniga chek qo‘ygan tarixiy bitim shartlariga ko‘ra, Shimoliy Irlandiyaning ajralib chiqishi bo‘yicha referendum faqat Britaniya hukumati qarori bilan o‘tkazilishi mumkin;

• Aholi kayfiyatidagi bo‘linish: Garchi ko‘plab ijtimoiy so‘rovnomalar hali ham mintaqa aholisining ko‘pchiligi Britaniya tarkibida qolishni ma’qul ko‘rishini ko‘rsatsa-da, vaziyat murakkabligicha qolmoqda.

Brexit oqibatlari va «Irlandiya savoli»ning qayta tug‘ilishi

Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan chiqishi (Brexit) ushbu qadimiy nizoni yana avj oldirdi:

• London bilan aloqani uzish tarafdorlari ko‘paydi: Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan chiqishidan keyin Belfastda London bilan aloqalarni buzib, YEI a’zosi bo‘lgan Irlandiya Respublikasi bilan birlashishni xohlovchilar soni sezilarli darajada oshdi;

• Iqtisodiy va bojxona to‘siqlari: Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya orasidagi dengiz bojxona nazorati mahalliy aholi va biznes elitasida norozilik kayfiyatini kuchaytirmoqda;

• Tramp omili va global diplomatiya: AQSH rahbarining bunday hassos mavzuni ochiqchasiga qo‘llab-quvvatlashi Shimoliy Irlandiyadagi millatchi doiralarni yanada dadillashtirib, Britaniya ichki siyosatida jiddiy bo‘hron keltirib chiqarishi mumkin.

Donald Trampning ushbu bayonoti nafaqat Buyuk Britaniya va Irlandiya o‘rtasidagi nozik munosabatlarni, balki Vashington va London alyansini ham sinov ostiga qo‘ydi. «Yagona Irlandiya» g‘oyasi endilikda faqat mahalliy siyosatchilarning emas, balki Oq uy rahbarining ham tilida yangramoqda.

Sizningcha, Donald Trampning Britaniya tarkibidagi Shimoliy Irlandiyani mustaqil Irlandiya bilan birlashishga chaqirishi ittifoqchi davlatning ichki ishlariga ochiq aralashuvmi yoki tarixiy adolatni tiklash talabimi? Shimoliy Irlandiya oxir-oqibat Buyuk Britaniyadan ajralib chiqishiga ishonasizmi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va dunyo siyosatidagi ushbu kutilmagan geosiyosiy burilish tahlilini barcha tahlil ixlosmandlari hamda do‘stlaringizga ulashing!