Asad rejimi generali shafqatsiz jazolandi: Damashq qamoqxonasining sobiq boshlig‘i qamoqda!

Suriyada inson huquqlarini oyoqosti qilib, minglab siyosiy mahbuslarni qiynoqqa solgan qonli rejimning yuqori martabali mulozimlaridan biriga nisbatan tarixiy hukm o‘qildi. AQSH Adliya vazirligining rasmiy bayonotiga ko‘ra, Bashar Asad tuzumi davrida Damashqdagi mash’um Adra markaziy qamoqxonasi direktori lavozimida xizmat qilgan 74 yoshli sobiq brigada generali Samir Usmon Shayx mahbuslarni vahshiylarcha qiynoqqa solgani va o‘z qonli o‘tmishini Amerika immigratsiya idoralaridan yashirgani uchun 60 yilga ozodlikdan mahrum etildi. 2005−2008 yillarda mazkur qamoqxonaga rahbarlik qilgan sobiq general siyosiy mahbuslarni qiynoqqa solish buyrug‘ini beribgina qolmay, ushbu jinoyatlarda shaxsan o‘zi ham qatnashgan.

Mart oyida bo‘lib o‘tgan sud jarayonida federal hakamlar hay’ati uni qiynoq maqsadida til biriktirish, uchta og‘ir qiynoq epizodi hamda immigratsiya va fuqarolik hujjatlarini soxtalashtirishda to‘liq aybdor deb topdi. Sudda guvohlik bergan jabrlanuvchilar mahbuslarni «uchar gilam» (bisat ar-rih) deb atalgan moslamaga mahkam bog‘lab, shiftga osgan holda kaltaklashgani va shafqatsiz «13-blok»da g‘ayriinsoniy azoblar berilganini fosh etdi. 2020 yilda AQSH hududiga kirib olib, 2024 yilning iyulida qo‘lga olingan Shayx Suriya tashqarisida javobgarlikka tortilgan Asad tuzumining eng yuqori martabali mulozimiga aylandi.

Xo‘sh, 74 yoshli qonli jallod qanday qilib to‘rt yil davomida AQSHda bemalol yashab yurdi, uning tuzoqqa tushishiga nima sabab bo‘ldi va ushbu sud pretsedenti Asad rejimidagi boshqa jinoyatchilar uchun qanday jiddiy signal bo‘ladi?

«"Uchar gilam" va dahshatli 13-blok»: Qamoqxona ichidagi vahshiyliklar

AQSH sudida ochiqlangan va butun dunyoni larzaga solgan qiynoq usullari:

• «Uchar gilam» azobi: Mahbuslar buklanuvchi maxsus yog‘och yoki temir moslamaga mahkam bog‘lanib, umurtqa pog‘onasi sindirish darajasida egilgan va shiftga osib qo‘yilib, shafqatsizlarcha kaltaklangan;

• «13-blok»ning sirli qismati: Siyosiy mahbuslar inson zoti chiday olmaydigan, ochlik, suvsizlik va doimiy psixologik bosim hukm surgan maxsus blokda ushlab turilgan;

• Generalning shaxsiy ishtiroki: Samir Usmon Shayx faqat kabinetda buyruq berib o‘tirmay, qiynoq kameralariga kirib, tergov jarayonlarini shaxsan nazorat qilgan va jazolashda bevosita qatnashgan;

• Qamoqxonadagi o‘limlar va og‘ir jarohatlar: Ko‘plab siyosiy tutqunlar og‘ir qiynoqlar natijasida bir umrga nogiron bo‘lib qolgan yoki kameralarda jon bergan.

«Qochqin niqobi va soxta fuqarolik»: AQSHda fosh bo‘lgan sxema

Sobiq brigada generalining Amerikadagi hayoti va qo‘lga olinish tafsilotlari:

• 2020 yildagi suqilib kirish: Shayx 2020 yilda Suriyadagi vahshiy o‘tmishini, harbiy unvoni va qamoqxona direktori bo‘lganini yashirgan holda viza olib, AQSHga kirib kelgan;

• Fuqarolik olishdagi yolg‘on: U Amerika fuqaroligi uchun ariza topshirish jarayonida muhim harbiy va siyosiy lavozimlarda ishlagani haqidagi barcha ma’lumotlarni qasddan yashirgan;

• 2024 yil iyuldagi hibs: Inson huquqlari faollari va maxsus xizmatlar tomonidan to‘plangan rad etib bo‘lmas dalillar asosida u 2024 yilning iyul oyida AQSH Federal qidiruv byurosi tomonidan ushlangan;

• Sud qarori — 60 yil: 74 yoshli sobiq general uchun 60 yillik qamoq jazosi amalda uning qolgan umrini to‘liq panjara ortida o‘tkazishini anglatadi.

Xalqaro huquq va siyosiy tahlil: Ekspertlar nima demoqda?

Adliya vazirligi bayonoti va xalqaro tahlilchilarning xulosalari:

• Eng oliy martabali mahkum: Shayx Bashar Asad rejimi davrida Suriya tashqarisida sudlangan va rasman jazo olgan eng yuqori martabali harbiy amaldorga aylandi;

• Universal yurisdiksiya kuchi: Ushbu sud qarori insoniyatga qarshi jinoyatlar, harbiy jinoyatlar va qiynoqlar sodir etgan shaxslar qaysi davlatga qochib bormasin, jazodan qutulib qololmasligini ko‘rsatdi;

• Qolgan jinoyatchilarga qattiq ogohlantirish: Asad rejimiga xizmat qilgan va tinch aholiga qarshi zo‘ravonlik qilgan ko‘plab sobiq amaldorlar Yevropa yoki AQSHda boshpana topishga urinmoqda — ushbu pretsedent ularning barchasi uchun tergov eshiklarini ochadi.

Samir Usmon Shayxga nisbatan chiqarilgan 60 yillik og‘ir hukm zolim rejimlar soyasida qilingan har qanday vahshiylik yillar o‘tsa ham, minglab chaqirim uzoqda bo‘lsa ham o‘z adolatli jazosini topishini yaqqol namoyish etdi.

Sizningcha, AQSH va Yevropa davlatlari Asad rejimiga xizmat qilgan va o‘z o‘tmishini yashirib g‘arbga qochib o‘tgan boshqa amaldorlarni ham to‘liq aniqlab, sudga tortishga qodirmi? Bunday shov-shuvli sud jarayonlari Suriyada adolat qaror topishiga va jabrlangan millionlab insonlarning haqi tiklanishiga qanchalik turtki bo‘ladi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va xalqaro maydonda katta aks-sado bergan ushbu odil sud tahlilini barcha do‘stlaringiz hamda siyosiy yangiliklar ixlosmandlariga ulashing!