AQSH qulayotgan davlat ekani e’lon qilindi: Tramp yaqin ittifoqchisini himoya qila olmadi

Yaqin Sharq mintaqasidagi geosiyosiy to‘qnashuvlar va strategik muvozanatning o‘zgarishi dunyoning yetakchi tahlilchilari hamda diplomatlari diqqat markazida qolmoqda. Yamanlik husiylar tomonidan Saudiya Arabistoni poytaxti Er-Riyod shahridagi xalqaro aeroportga berilgan zarba va u yerda yuzaga kelgan yirik yong‘in ortidan Rossiya senatori Aleksey Pushkov shov-shuvli bayonot bilan chiqdi. Senatorning ta’kidlashicha, AQSH yangi dunyo kuch markazlariga qarshi qo‘yishga hech narsa topa olmayapti va tobora «qulayotgan superdavlat» (declining super-power) sifatida namoyon bo‘lmoqda — bu tarixiy jarayonni esa hech narsa bilan to‘xtatib bo‘lmaydi.

Eron bilan murosasiz to‘qnashuvga kirishgan, ichki bozorda dizel va benzin narxlarining keskin ko‘tarilishi ortidan jamoatchilik bosimi ostida qolgan Donald Tramp ma’muriyati hatto o‘zining mintaqadagi eng yaqin strategik sherigini ham tashqi hujumlardan muhofaza qilishga qurbi yetmadi. Pushkovning fikricha, muammo faqatgina Tramp shaxsida emas, balki Amerika elitasining hali ham o‘zlarining cheksiz harbiy qudratiga ko‘r-ko‘rona ishonishida va dunyoda shakllangan yangi voqelikni tan olishni istamayotganidadir.

Xo‘sh, Vashington nima uchun Yaqin Sharqdagi asosiy hamkorlarini himoya qilishda ojiz qolmoqda, Eron va boshqa yangi kuch markazlarining kuchayishi Amerika gegemonligiga qanday zarba berdi va ko‘p qutbli dunyo sari siljish to‘xtatib bo‘lmas jarayonga aylandimi?

«Er-Riyoddagi portlash va Trampning murakkab ahvoli»: Pushkov bayonotining muhim nuqtalari

Rossiya senatori Aleksey Pushkov tomonidan ilgari surilgan asosiy tahliliy dalillar:

• Ittifoqchini himoya qila olmaslik: Yaman husiylarining Er-Riyod aeroportiga yo‘llagan muvaffaqiyatli zarbasi AQSHning o‘z ittifoqchilari xavfsizligini kafolatlash bo‘yicha berayotgan va’dalari amalda zaif ekanini ko‘rsatdi;

• Ichki inqiroz va yoqilg‘i narxlari: Tramp ma’muriyati tashqi siyosatdagi keskinliklar bilan bir qatorda, mamlakat ichida benzin va dizel yoqilg‘isi narxlarining oshishi tufayli saylovchilarning kuchli tanqidiga duchor bo‘lmoqda;

• «Qulayotgan superdavlat» sindromi: Pushkov AQSHning dunyodagi ta’siri susayib borayotgani obyektiv tarixiy jarayon ekanini va bu pasayish Trampdan oldin boshlanib, hozirda ham to‘xtatovsiz davom etayotganini ta’kidladi;

• Eskirgan illyuziyalar qurboni: Vashington rasmiylari va shaxsan Tramp AQSHning harbiy jihatdan yengilmas ekani haqidagi eskirgan tasavvurlar asiriga aylanib qolgan.

«Yangi kuch markazlari va ojiz qolgan gegemon»: Mintaqadagi kuchlar nisbati

Xalqaro maydonda sodir bo‘layotgan tub o‘zgarishlar:

• Eron va mintaqaviy mustaqillik: Yaqin Sharqda Eron kabi yangi ta’sir markazlari o‘z harbiy va siyosiy kuchini namoyish etib, Vashingtonning bosimiga faol qarshilik ko‘rsatmoqda;

• AQSH muqobilining yo‘qligi: Oq uy yangi raqobatchilarga qarshi siyosiy yoki harbiy jihatdan mutanosib javob qaytara olmayapti va sanksiyalar samarasiz bo‘lib qolmoqda;

• Ortga qaytarib bo‘lmas ko‘p qutblilik: AQSH elitasi bu pasayishni oldingi hukumatlarning xatosi deb hisoblab, uni to‘xtatish mumkinligiga ishonsa-da, dunyo tabiiy ravishda bir qutbli nazoratdan chiqib ketdi.

Geosiyosiy tahlil: Ekspertlar global xavfsizlik bo‘yicha nima deydi?

Xalqaro munosabatlar bo‘yicha siyosatshunoslarning xulosalari:

• HHM tizimlarining sinovi: Saudiya Arabistonidagi eng muhim fuqarolik obyektining dron yoki raketa zarbasiga uchrashi G‘arb havo mudofaa tizimlarining arzon kamikadze qurollari qarshisidagi zaif nuqtalarini ochmoqda;

• Ittifoqchilarning ishonch inqirozi: AQSHning to‘liq himoya bera olmasligi Yaqin Sharq davlatlarini xavfsizlikni ta’minlash uchun boshqa yirik davlatlar bilan hamkorlikni kengaytirishga va muqobil yo‘llar izlashga majbur qiladi;

• Iqtisodiy bosimning kuchayishi: Global neft tashish yo‘llari va infratuzilmasiga tahdidlar saqlanib qolar ekan, jahon bozorida energiya narxlarining beqarorligi AQSHning o‘zida ham inflyatsiyani tezlashtiruvchi omil bo‘lib qoladi.

Aleksey Pushkovning bayonoti Yaqin Sharqdagi har bir harbiy inqiroz AQSHning dunyodagi so‘zsiz ustunligi asta-sekin tarixga aylanib borayotganini ko‘rsatuvchi jiddiy ogohlantirish bo‘ldi.

Sizningcha, AQSH haqiqatan ham dunyodagi o‘z superdavlatlik mavqeini yo‘qotib, yangi kuch markazlariga imkoniyatni boy bermoqdami yoki Vashington yana o‘z global gegemonligini tiklay oladimi? Yaqin Sharqdagi ittifoqchilarning zarba ostida qolishi Tramp ma’muriyatining tashqi siyosatini o‘zgartirishga majbur qiladimi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va xalqaro siyosatdagi ushbu muhim tahlilni barcha yaqinlaringiz hamda do‘stlaringizga ulashing!