Saudiya Arabistoni 7 ta davlatdan yordam so‘radi: Yaqin Sharq katta to‘qnashuv yoqasidami?

Yaqin Sharqning eng boy va ta’sir doirasi yuqori davlatlaridan biri sanalgan Saudiya Arabistoni Qirolligi atrofidagi xavfsizlik vaziyati keskin tus olmoqda. Tarqalgan tezkor va shov-shuvli ma’lumotlarga ko‘ra, Ar-Riyod rasmiylari mintaqaviy tahdidlar va xavfsizlik muammolarini bartaraf etish maqsadida birvarakayiga dunyoning 7 ta yetakchi davlatiga shoshilinch yordam so‘rab murojaat qildi. Ushbu ro‘yxatda an’anaviy strategik hamkorlar hisoblangan AQSH, Buyuk Britaniya va Fransiya bilan bir qatorda, mintaqaviy harbiy kuchlar — Misr va Pokiston ham o‘rin olgan.

Biroq ekspertlarni eng ko‘p hayratga solgan va xalqaro diplomatiyada chinakam zilzila uyg‘otgan jihat — so‘rov yo‘llangan davlatlar orasida Saudiya Arabistoni bilan rasmiy diplomatik aloqalarga ega bo‘lmagan Isroil hamda Vashingtonning bosh global raqibi Xitoyning ham mavjudligidir. Ma’lumotlarga ko‘ra, Ar-Riyodning ushbu diplomatik ro‘yxati hali yakuniy emas va unga yana yangi davlatlar qo‘shilishi mumkin.

Xo‘sh, Saudiya Arabistonini bir vaqtning o‘zida ham Vashington, ham Pekin va hatto Tel-Avivdan ko‘mak so‘rashga nima majbur qildi, Qirollik aynan qanday dahshatli tahdidga duch kelmoqda va bu chaqiriq mintaqa geosiyosatini qanday o‘zgartirib yuboradi?

«Vashingtondan Pekingacha, London va Tel-Aviv»: Saudiya ko‘mak so‘ragan davlatlar ro‘yxati

Qirollik rasmiy ravishda murojaat qilgan davlatlar va ularning geosiyosiy maqomi:

• AQSH (Amerika Qo‘shma Shtatlari): Qirollikning an’anaviy bosh harbiy ittifoqchisi va havo mudofaasi bo‘yicha asosiy ta’minotchisi;

• Buyuk Britaniya va Fransiya: Yevropaning ikki yadroviy derjavasi — harbiy razvedka, logistika va yuqori texnologiyali qurollar bo‘yicha muhim hamkorlar;

• Misr: Arab dunyosidagi eng yirik armiyaga ega, Qizil dengiz xavfsizligini kafolatlovchi strategik birodar davlat;

• Pokiston: Islom olamidagi yagona yadroviy kuch, Ar-Riyod bilan yaqin harbiy va xavfsizlik shartnomalariga ega asosiy qalqon;

• Isroil: Munosabatlar to‘liq normallashmagan bo‘lsa-da, umumiy mintaqaviy tahdidlarga qarshi havo mudofaasi, radar tizimlari va razvedka ma’lumotlari bo‘yicha muhim vositachi;

• Xitoy: Yaqin Sharqda iqtisodiy va siyosiy ta’siri kuchayib borayotgan, Saudiya neftining bosh xaridori va global muqobil markaz;

• Ro‘yxatning kengayish ehtimoli: Vaziyatning rivojlanishiga qarab, Ar-Riyod ko‘mak so‘rovlari geografiyasini boshqa davlatlar hisobiga ham oshirishi mumkin.

Qarama-qarshi qutblar birlashmasi: Nima sababdan Isroil va Xitoy?

Ushbu murojaatning noodatiy va shov-shuvli jihatlari:

• Diplomatik sensatsiya: Saudiyaning Isroildan yordam so‘rashi ko‘p yillardan buyon parda ortida kechayotgan xavfsizlik aloqalari endi ochiq bosqichga chiqayotganidan darak beradi;

• Ko‘p vektorli geosiyosat: Bir vaqtning o‘zida ham AQSH, ham Xitoyga yuzlanish Ar-Riyodning faqatgina G‘arb kafolatlariga tayanib qolmaslik, balki Pekinning Tehron va mintaqadagi boshqa kuchlarga bo‘lgan ta’siridan foydalanish strategiyasidir;

• Havo mudofaasidagi tig‘izlik: Dronlar, ballistik va qanotli raketalar xavfi fonida Qirollik dunyoning eng sara radar va mudofaa tizimlarini birlashtirishga majbur bo‘lmoqda.

Geosiyosiy tahlil: Ekspertlar nimadan xavotirda?

Xalqaro xavfsizlik va siyosatshunoslarning mazkur vaziyat bo‘yicha asosiy xulosalari:

• Mintaqada katta urush xavfi: Mutaxassislarning fikricha, Saudiyaning birvarakayiga 7 ta davlatga murojaat qilishi Qirollik infratuzilmasi va neft obyektlariga nisbatan real va keng ko‘lamli harbiy tahdid mavjudligini ko‘rsatadi;

• Yangi xavfsizlik arxitekturasi: AQSH, arab davlatlari va Isroil ishtirokidagi ehtimoliy havo hujumidan mudofaa koalitsiyasi amalda ishga tushishi mumkin;

• Xalqaro bozorlar va neft: Yaqin Sharqdagi har qanday notinchlik global energiya bozorida neft narxlarining keskin sakrashiga va jahon iqtisodiyotida yangi inqiroz to‘lqiniga olib kelishi mumkin.

Saudiya Arabistonining AQSHdan tortib Xitoy va Isroilgacha bo‘lgan 7 davlatdan shoshilinch yordam so‘rashi Yaqin Sharq mintaqasi navbatdagi ulkan geosiyosiy bo‘ron ostonasida turganini ko‘rsatadigan hal qiluvchi signalga aylanmoqda.

Sizningcha, Saudiya Arabistonini bir vaqtning o‘zida ham AQSH, ham Xitoy va Isroildan yordam so‘rashga majbur qilgan asosiy xavf nimada? Ushbu 7 davlatning yordami mintaqadagi katta to‘qnashuvning oldini olishga qodirmi yoki aksincha, vaziyatni yanada chigallashtiradimi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Yaqin Sharqdagi ushbu keskin geosiyosiy vaziyat tahlilini barcha do‘stlaringiz hamda xalqaro siyosat ixlosmandlariga ulashing!