G‘arbda ulkan yoqilg‘i inqirozi boshlandi — Makron shoshilinch G7 sammitini chaqirmoqda

Jahon energetika bozori va G‘arb poytaxtlari so‘nggi yillardagi eng xavfli hamda misli ko‘rilmagan iqtisodiy zarbaga duch keldi. AQSH va Yevropa yetakchilari shu hafta neft va gaz muammolarini ham bir chetga surib, yonilg‘i quyish shoxobchalarida dizel narxining rekord darajada qimmatlashib ketgani sababli haqiqiy favqulodda holat rejimiga o‘tdi. Vaziyat shu qadar xavfli tus oldiki, Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron Eron atrofidagi harbiy mojaro boshlanganidan beri anchagina siyraklashib qolgan strategik zaxiralardan navbatdagi yoqilg‘i partiyasini chiqarish va sotishni kelishib olish uchun «Katta yettilik» (G7) davlatlari rahbarlarini shoshilinch yig‘ilishga chaqirmoqda.

Amerikaning nufuzli The Wall Street Journal nashriga gapirgan eng yirik neft korporatsiyalari rahbarlari esa haqiqatni ochiq tan oldi: global katta yoqilg‘i inqirozi allaqachon boshlanib bo‘ldi. Birja kotirovkalarida Brent navi 104,4 dollar atrofida barqarorlashgandek ko‘rinsa-da, real jismoniy bozorda xomashyo barreli 130–150 dollargacha ko‘tarilib ketdi, Rossiya nefti esa 100 dollardan qimmatroq sotilmoqda.

Xo‘sh, Saudiya Arabistonining neft quvuri to‘xtatilishi global bozorga qanday zarba berdi, Yevropa va Osiyo qayta ishlash zavodlari orasida boshlangan «neft ovi» qaysi darajaga yetdi va kutilayotgan qish mavsumi G‘arb sanoatini tiz cho‘ktiradimi?

«150 dollarlik fizik yetkazib berish va Aramco cheklovi»: Neft bozoridagi portlash

Xalqaro energetika bozorida kechgan haftaning eng muhim raqamlari va hodisalari:

• Birja va real bozor o‘rtasidagi jarlik: Birjada Brent nefti narxi 109 dollargacha sakrab, hafta oxirida 104,4 dollarga qaytgan bo‘lsa-da, real jismoniy yetkazib berish narxlari 130–150 dollarga yetdi;

• Rossiya nefti qimmatlashdi: Xalqaro cheklovlarga qaramay, Rossiya xomashyosi bozorda 100 dollardan yuqori baholanmoqda;

• «Sharq–G‘arb» quvurining to‘xtashi: Saudiya neftini Hurmuz bo‘g‘ozini chetlab o‘tib yetkazib beruvchi asosiy magistralda xusiylar tomonidan uchta nasos stansiyasining ishdan chiqarilishi ta’minot zanjirini uzdi;

• Aramco kompaniyasidan ogohlantirish: Saudiya davlat giganti sentyabr va oktyabr oylarida ayrim yevropalik mijozlarga eksportni to‘xtatishini bildirdi; Polshaning «Orlen» kompaniyasi shu zahoti bozordan 15 ta muqobil tanker xarid qilishga majbur bo‘ldi;

• Kichik tankerlar taktikasi: Bozordagi tahlikani yumshatish uchun saudiyaliklar shikastlangan quvurlarni aylanib o‘tuvchi yangi yo‘nalish qurmoqda va sentyabr-oktyabr oylari uchun Hurmuz bo‘g‘ozi orqali treyderlarga 60 million barrel taklif qildi.

«Gaz va ko‘mir bozoridagi vaziyat»: Yevropaning qish oldi xavotiri

Yevropa Ittifoqining boshqa energiya resurslari bo‘yicha holati:

• Birjadagi gaz narxi: Niderlandiyaning TTF xabida bir oy oldingi fyucherslar ming kubometr uchun 972 dollardan 963 dollargacha biroz pasaydi;

• SPG taqchilligi va Osiyo raqobati: Suyuqlantirilgan tabiiy gaz (SPG) importi o‘tgan yilning sentyabriga nisbatan sezilarli darajada kam; global hajm oshmayotgani sababli Osiyo davlatlari Yevropa bilan agressiv raqobatlashmoqda;

• Germaniyaning og‘ir qismati: Berlinda o‘tgan qishda yoqib yuborilgan zaxiralar hali to‘ldirilmagan, hukumat esa bozorga to‘liq aralashib yangi subsidiyalar berishga shoshilmayapti;

• Ko‘mir arzonlashdi: ARA (Antverpen-Rotterdam-Amsterdam) xabida ko‘mir yetkazib berish narxi bir tonna uchun 140 dollardan 135,9 dollargacha tushdi.

Energetika tahlili: Mutaxassislar dizel inqirozi haqida

Xalqaro moliyaviy tashkilotlar va ekspertlar xulosasi:

• «Yaqin Sharqdagi keskinlik bosimi»: UBS tahlilchisi Jovanni Staunovo Hurmuz bo‘g‘ozidagi tankerlarga hujumlar neft narxini sun’iy ravishda yuqori ushlab turuvchi asosiy geosiyosiy omil ekanini ta’kidladi;

• Fizik ta’minot normallashadimi?: Phillip Nova tahlil bo‘limi rahbari Priyanka Sachdeva fikricha, agar Hurmuz bo‘g‘ozida kemalar qatnovi barqarorlashsa, narxlardagi «geosiyosiy ustama» pasayishi mumkin, aks holda inqiroz yanada chuqurlashadi;

• Iqtisodiyot uchun halokatli dizel: Dizel yoqilg‘isining qimmatlashishi to‘g‘ridan to‘g‘ri yuk tashish va logistika xarajatlarini oshiradi — bu esa Yevropa va AQSHda inflyatsiyani yangi kuch bilan avj oldiradi;

• Iliq qishga umid: Yevropa rasmiylari hozirda faqatgina tabiatning in’omiga — bo‘lajak qishning iliq kelishiga umid bog‘lab turishibdi, agar sovuq qattiq kelsa, energetik kollaps muqarrar bo‘ladi.

G7 sammitining shoshilinch chaqirilishi va yirik neft magnatlarining ogohlantirishlari G‘arb iqtisodiyoti yonilg‘i inqirozining eng xavfli pallasiga kirib borayotganini ko‘rsatmoqda.

Sizningcha, «Katta yettilik» davlatlari o‘zlarining tugab borayotgan strategik zaxiralarini ochish orqali dizel va neft narxlarining oshishini to‘xtata oladimi yoki Yaqin Sharqdagi urush sababli narxlar 150 dollardan ham oshib ketadimi? Yevropa bu yilgi qishni jiddiy iqtisodiy yo‘qotishlarsiz o‘tkaza oladi deb o‘ylaysizmi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon iqtisodiyotidagi ushbu xavotirli tahlilni barcha yaqinlaringiz hamda tadbirkor do‘stlaringizga ulashing!