Tramp va Si Szinpinning tarixiy uchrashuvi — 10 yil ichidagi ilk davlat tashrifi tahlili

Jahonning ikki yirik superdavlati — AQSH va Xitoy Xalq Respublikasi munosabatlarida so‘nggi o‘n yillikdagi eng muhim va kutilmagan diplomatik voqea sodir bo‘ldi. Xitoy rahbari Si Szinpinning 23 sentyabr kuni boshlangan AQSHga tashrifi nafaqat so‘nggi 10 yildan ortiq vaqt ichidagi ilk davlat tashrifi sifatida, balki Donald Trampning diplomatik protokolni buzib, Si Szinpinni samolyot trapi yonida shaxsan kutib olishi bilan start oldi. Vashington va Pekin o‘rtasida bir necha hafta davom etgan keskin bahslardan so‘ng, Oq uy ushbu tashrifga «oliy diplomatik maqom» berishga rozi bo‘ldi.

«Sinxua» agentligining xabar berishicha, yetakchilar Ukraina mojarosi, Yaqin Sharqdagi keskinlik va Koreya yarim orolidagi xavfsizlik bo‘yicha jiddiy fikr almashgan. Oq uydagi muzokaralardan so‘ng Donald Tramp jurnalistlar oldida Si Szinpin bilan chinakam do‘stona va buyuk munosabatlar o‘rnatilganini ta’kidlab, kutilmagan hazilomuz bayonot berdi: «Bizda juda yaxshi uchrashuv bo‘lib o‘tdi. U granitga katta qiziqish bildirdi. U tosh bo‘yicha haqiqiy ekspert va sifatli granitni juda yaxshi ko‘radi!». Biroq tashrifning parda ortida yanada jiddiy geosiyosiy jarayonlar yotgani ma’lum bo‘ldi: The Wall Street Journal nashri manbalariga ko‘ra, Tramp ma’muriyati Pekin bilan Xitoyning tez kengayayotgan yadro arsenali va yadroviy sinovlarga oid 30 yillik taqiqqa rioya etilishi yuzasidan yashirincha muzokaralar olib borgan.

Xo‘sh, 10 yil deganda amalga oshgan ushbu oliy uchrashuv Ukraina mojarosi va global xavfsizlik taqdirini qay tomonga o‘zgartiradi, Trampning trapdagi iltifoti nimani anglatadi va yashirin yadroviy dialog dunyoni yangi muvozanatga olib keladimi?

«Protokol buzilishi, sirli yadroviy muzokaralar va Oq uy diplomatiyasi»: Uchrashuvning 5 ta asosiy nuqtasi

Tramp va Si Szinpin o‘rtasidagi uchrashuv bo‘yicha eng muhim fakt va xulosalar:

• 10 yil ichidagi ilk oliy davlat tashrifi: XXR yetakchisi o‘n yildan ortiq tanaffusdan so‘ng AQSHga rasmiy davlat tashrifi bilan keldi (23–25 sentyabr);

• Tramp tomonidan buzilgan diplomatik protokol: AQSH prezidenti odatdagi tartibni chetlab o‘tib, Xitoy rahbarini aeroportda trap oldida shaxsan o‘zi qarshi oldi;

• Ukraina va Yaqin Sharq muhokamasi markazda: Ikki yetakchi Ukraina mojarosi, Yaqin Sharq va Koreya yarim orolidagi keskinliklarni to‘liq muhokama qildi;

• Parda ortidagi «yadroviy kelishuv»: WSJ yozishicha, Vashington Xitoyning tez kengayayotgan yadroviy qurollari va sinovlar taqiqi bo‘yicha maxfiy muzokaralar o‘tkazgan;

• Shaxsiy do‘stlik va «granit hazili»: Tramp munosabatlar o‘zaro hurmatga asoslanganini bildirib, Si Szinpinning tosh va granitga bo‘lgan qiziqishini alohida e’tirof etdi.

AQSH va Xitoy yetakchilari uchrashuvi: Tashqi protokol va parda ortidagi real mavzular taqqosi

Oq uydagi muzokaralarning ochiq bayonotlari va maxfiy kun tartibi tahlili:

Geosiyosiy ekspertiza: Nega Tramp Si Szinpinga bu qadar yuksak ehtirom ko‘rsatdi?

Xalqaro siyosatshunoslar, diplomatlar va Uoll-strit tahlilchilarining xulosalari:

• «Trapdagi iltifot» — shaxsiy diplomatiya usuli: Donald Tramp doimo shaxsiy muloqot va ko‘rgazmali hurmat orqali katta kelishuvlarga erishishga intiladi; Si Szinpinni trap yonida shaxsan kutib olish — Pekinga berilgan juda kuchli ijobiy signal bo‘lib, muzokaralar avvalida Xitoy tomonining ishonchini qozonishga qaratilgan qadamdir;

• Ukraina tugunini yechishda Pekinning roli: Vashington Xitoyning Rossiyaga bo‘lgan ta’sirisiz Ukrainadagi urushni to‘xtatib bo‘lmasligini yaxshi tushunadi; Tramp va Si Szinpinning bu masalada yakkama-yakka fikr almashishi frontdagi kelgusi muzokaralar formatini belgilab berishi mumkin;

• Yadroviy arsenal xavotiri: So‘nggi yillarda Xitoy o‘z yadroviy triadasini mislsiz tezlikda rivojlantirmoqda; AQSH uchun Pekinni yadroviy sinovlarni to‘xtatish bo‘yicha 30 yillik global konvensiya doirasida ushlab turish va yangi qurollanish poygasining oldini olish hayotiy muhim vazifa sanaladi;

• Global bozorlar uchun nafas rostlash: Ikki iqtisodiy gigant o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri ochiq muloqot savdo urushlari va bojlar bo‘yicha xavotirlarni vaqtincha yumshatib, jahon fond bozorlari hamda neft narxlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Vashingtondagi ushbu 10 yillik tarixiy uchrashuv AQSH va Xitoy qarama-qarshiligi yangi muloqot va kompromisslar davriga qadam qo‘yganidan dalolat beradi.

Sizningcha, Tramp va Si Szinpinning yuzma-yuz kelishuvlari Ukrainadagi mojaroni tezroq yakunlashga turtki bo‘la oladimi? AQSH prezidentining Xitoy rahbarini shaxsan trap oldida kutib olishi va granit haqidagi so‘zlariga qanday baho berasiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va dunyo siyosatini o‘zgartirayotgan ushbu muhim tahlilni barcha do‘stlaringiz bilan baham ko‘ring!