Olmatada vahima: Talabalar saroyi tomi qulab tushdimi yoki rejali demontaj?

24 sentyabr tongida Olmaota shahri aholisi va Qozog‘iston Milliy universiteti (QazMU) talabalarini jiddiy xavotirga solgan kutilmagan hodisa kuzatildi. Qozog‘istonning nufuzli Tengrinews nashri tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, shahardagi mashhur O‘mirbek Jo‘ldasbekov nomidagi Talabalar saroyi tomi o‘rnida beton siniqlari va qulab tushgan ulkan metall konstruksiyalar aks etgan tasvirlar tarqalib, ijtimoiy tarmoqlarda «bino tomi o‘zidan-o‘zi o‘pirilib tushdi» degan xavotirli xabarlar bolaladi. Vaziyatga oydinlik kiritish maqsadida universitet matbuot xizmati shoshilinch rasmiy bayonot bilan chiqdi va binoning «to‘satdan qulashi» haqidagi taxminlarni qat’iyan rad etdi.

Ma’lum qilinishicha, 2026 yil 23 sentyabrga o‘tar kechasi mazkur binoda keng ko‘lamli kapital rekonstruksiya dasturi doirasida tomni rejali demontaj qilish (buzish) ishlari amalga oshirilgan. Talabalar va professor-o‘qituvchilar xavfsizligini ta’minlash hamda kunduzgi o‘quv jarayoniga xalaqit bermaslik maqsadida barcha og‘ir muhandislik ishlari maxsus ravishda tungi vaqtda tashkillashtirilgan bo‘lib, pudratchi barcha xavfsizlik choralariga to‘liq rioya etgan va hech kim jabrlanmagan. 1985–1998 yillar oralig‘ida barpo etilgan ushbu yirik madaniy inshoot qariyb 30 yil davomida umuman mukammal ta’mirlanmagan. Akkreditatsiyadan o‘tgan mustaqil tashkilot tomonidan o‘tkazilgan texnik ekspertiza esa binoning yuk ko‘taruvchi ustunlarida zanglash, beton to‘sinlarning yetishmasligi, tugunli birikmalarning shikastlanishi va tom konstruksiyalarining xavfli darajada deformatsiyaga uchraganini fosh etgan.

Xo‘sh, 30 yillik bino qanday falokat yoqasiga kelib qolgan edi, tungi demontaj jamoatchilikda nega vahima uyg‘otdi va yangilanayotgan Talabalar saroyi qay ko‘rinishda qayta qad rostlaydi?

«Tungi demontaj, 30 yillik yemirilish va QazMU bayonoti»: Olmaotadagi hodisaning 5 ta asosiy nuqtasi

Qozog‘iston Milliy universitetidagi holat bo‘yicha eng muhim faktlar:

• «To‘satdan o‘pirilish» emas, rejali ish: Universitet rahbariyati tomning kutilmaganda qulab tushgani haqidagi ovozalarni rad etib, bu loyihaviy demontaj ekanini ma’lum qildi;

• 23 sentyabr tunidagi xavfsizlik choralari: O‘quv jarayoni va talabalar harakatiga xalaqit bermaslik uchun tomni buzish maxsus tungi soatlarda o‘tkazildi;

• Jabrlanganlar yo‘q: Pudratchi tashkilot texnika xavfsizligi qoidalariga qat’iy amal qilgan va jarohat olganlar qayd etilmadi;

• 30 yil ta’mir ko‘rmagan inshoot: 1985–1998 yillarda qurilgan mazkur muhtasham saroy o‘tgan o‘ttiz yil ichida kapital rekonstruksiya qilinmagan;

• Ekspertizaning og‘ir xulosasi: Tekshiruvlar ustunlardagi chuqur korroziya, deformatsiya va beton balkalarning xavfli holatini aniqlab, zudlik bilan rekonstruksiya talab qilgan.

Talabalar saroyi inshooti: Tarmoqlardagi mish-mishlar va rasmiy real holat taqqosi

Olmaotadagi hodisa yuzasidan paydo bo‘lgan vahima va asl haqiqatning qiyosiy tahlili:

Muhandislik va xavfsizlik ekspertizasi: Nega tomni demontaj qilish kechiktirib bo‘lmas chora edi?

Qurilish sohasi muhandislari, seysmologlar va texnik nazoratchilarning xulosalari:

• «Yashirin xavf» — 30 yillik metall charchog‘i: Talabalar saroyi minglab yoshlar, konsertlar va yirik tadbirlar o‘tkaziladigan maskan hisoblanadi; ekspertiza aniqlagan korroziya va balkalarning deformatsiyasi katta anjumanlar vaqtida haqiqiy ommaviy fojiani keltirib chiqarishi mumkin edi; muammoni oldindan payqab, tomni tubdan yangilashga kirishish to‘g‘ri va mas’uliyatli profilaktik qadam bo‘ldi;

• Nega tungi vaqt tanlandi? Kunduzi QazMU shaharchasida o‘n minglab talabalar, transport va piyodalar oqimi mavjud; metall va beton konstruksiyalarni buzib olish ishlari og‘ir texnika yordamida aynan tunda, perimetr bo‘ylab to‘siqlar qo‘yilgan holda amalga oshirilishi muhandislik etikasiga to‘liq mos keladi;

• Olmaota seysmik zonasi omili: Olmaota yuqori darajadagi seysmik hududda joylashgan; har qanday zaiflashgan yuk ko‘taruvchi tuzilma hatto o‘rtacha yer silkinishiga ham dosh bera olmasligi mumkin; shu bois saroyning tom va kolonnalarini yangilash bino umrini yana o‘nlab yillarga uzaytiradi;

• Ma’lumot yetkazishdagi kechikish effekti: Jamoatchilikka tungi demontaj haqida oldindan xabar berilmagani tongda o‘tkinchilarda noto‘g‘ri tasavvur va vahima paydo qildi; bu holat yirik shaharlarda bunday shovqinli va xavfli ishlar haqida aholini ogohlantirish madaniyati muhimligini yana bir bor ko‘rsatdi.

Qozog‘iston Milliy universitetidagi ushbu rejali rekonstruksiya minglab talabalar uchun sevimli bo‘lgan tarixiy saroyning yanada xavfsiz, chidamli va zamonaviy ko‘rinishga ega bo‘lishiga xizmat qiladi.

Sizningcha, universitet ma’muriyati tungi demontaj ishlari haqida aholini oldindan rasman ogohlantirishi kerakmidi? 30 yil davomida ta’mir ko‘rmagan jamoat binolarining holatiga va QazMU rahbariyatining ushbu profilaktik qaroriga shaxsan qanday baho berasiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va qo‘shni qardosh yurtdagi mazkur voqea tahlilini barcha talabalar hamda do‘stlaringiz bilan baham ko‘ring!