Pezeshkian AQSHga shoshilinch taklif bilan chiqdi — BMT dagi yadroviy bahs va Oq uy javobi

Nyu-Yorkda bo‘lib o‘tayotgan BMT Bosh Assambleyasining Yuqori haftaligi doirasida Yaqin Sharqdagi keskinlik va yadro xavfsizligi bo‘yicha sensatsion diplomatik bayonotlar yangradi. Islom Respublikasi prezidenti Masud Pezeshkian Fox News telekanaliga bergan eksklyuziv intervyusida Tehron Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma (DNYAO) doirasida 60 foizgacha boyitilgan uran zaxiralaridan to‘liq voz kechishga tayyorligini rasman e’lon qildi. «Ha. Xalqaro huquq normalari doirasida va Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma asosida biz xalqaro me’yorlar talab qiladigan barcha shartlarga qat’iy amal qilamiz», — deya ta’kidladi Eron yetakchisi.

Shu bilan birga, NBC News tarqatgan xabarga ko‘ra, Pezeshkian AQSH ma’muriyatini 2026 yil noyabr oyida bo‘lib o‘tadigan oraliq saylovlarga qadar ikki davlat o‘rtasidagi anglashuv memorandumiga qaytishga ochiq chaqirdi. Biroq Oq uy matbuot kotibi Anna Kelli bunga javoban prezident Donald Tramp «Irondek dahshatli davlat hech qachon yadro quroliga ega bo‘lmasligiga erishish» yo‘lida qat’iy ekanini bildirdi. O‘z navbatida, Tramp BMT minbaridan turib, haqiqiy kelishuv noyabrdagi saylovlardan keyingina tuzilishini, chunki Tehron Oq uydagi siyosiy kuchlar muvozanati qanday o‘zgarishini kutayotganini bashorat qildi.

Xo‘sh, 18 iyundagi qisqa muddatli sulhdan so‘ng bekor bo‘lgan memorandum qayta tiklanadimi, Eronning 60 foizli boyitilgan urandan voz kechish va’dasi AQSH sanksiyalarini bekor qilish uchun yetarlimi va 3 noyabrdagi saylovlar natijasi Yaqin Sharqdagi urush yoki tinchlik taqdirini qanday belgilaydi?

«60% urandan voz kechish, noyabrgacha bo‘lgan taklif va Trampning saylov rejasi»: Diplomatik to‘qnashuvning 5 ta asosiy nuqtasi

BMT va Vashington muloqoti doirasida yuzaga kelgan eng muhim fakt va bayonotlar:

• 60 foizlik uran zaxiralaridan voz kechish: Prezident Masud Pezeshkian DNYAO shartnomasi normalari asosida yuqori darajada boyitilgan urandan voz kechishga tayyorligini tasdiqladi;

• Noyabr saylovlarigacha sulhga qaytish chaqirig‘i: Tehron AQSHning 3 noyabrdagi oraliq saylovlari kuni kelmasdan avval o‘zaro anglashuv memorandumini tiklash niyatida;

• Oq uy va Trampning murosasiz ritorikasi: Prezident Tramp Iron hech qachon yadro kallagi yarata olmasligini uqtirib, kelishuv faqat saylovdan keyin bo‘lishini ta’kidladi;

• 18 iyundagi memorandum qismati: Yozda imzolanib, Hurmuz bo‘g‘ozini ochuvchi hujjat iyul oyida zarbalar qayta boshlanishi bilan amalda yo‘qqa chiqqan edi;

• WSJ tahlili va strategik savdolashuv: Tehron AQSHdagi oraliq saylovlar bosimidan foydalanib, Tramp ma’muriyatidan o‘z manfaatlariga maksimal foydali shartlarni undirib olishni ko‘zlamoqda.

AQSH va Eron o‘rtasidagi yadroviy va diplomatik pozitsiyalar taqqosi

Tomonlarning BMT minbari va ommaviy axborot vositalari orqali bildirgan talablari tahlili:

Xalqaro va yadroviy xavfsizlik ekspertizasi: Nega 60 foizli uran va noyabr oyi bu qadar hal qiluvchi?

Xalqaro atom energetikasi agentligi (MAGATE) kuzatuvchilari va geosiyosiy ekspertlarning xulosalari:

• «60 foizli uran» — ostona nuqtasi: 60 foizgacha boyitilgan uran texnik jihatdan yadro quroli yaratish uchun kerak bo‘ladigan 90 foizlik darajagacha yetib borish uchun juda oz vaqt talab qiladi; Pezeshkianning aynan shu zaxiralardan voz kechishga tayyorligini bildirishi — G‘arb sanksiyalarini yumshatish va diplomatik eshiklarni ochish uchun tashlangan eng katta qartadir;

• Nega Pezeshkian noyabrgacha ulgurishni xohlaydi? AQSHda 3 noyabr kuni Kongressga oraliq saylovlar bo‘lib o‘tadi; Agar Trampning partiyasi saylovda mutlaq ustunlikka erishsa, u Tehronga yanada qattiqroq shartlar qo‘yadi; Shuning uchun Eron rahbariyati Tramp saylovoldi kampaniyasida tashqi siyosiy yutuqqa muhtoj bo‘lib turgan pallada bitim tuzishga shoshilmoqda;

• Trampning qarshi taktikasi: Donald Tramp esa vaziyatni paysalga solib, «iranliklar saylov natijalarini kutmoqda, men saylovdan keyin kuchli mavqe bilan ular bilan bitim tuzaman» demoqda; bu AQSH prezidentining muzokara stolida maksimal darajada ustunlikni saqlab qolish usulidir;

• Hurmuz bo‘g‘ozi va global neft bozori xavfi: 18 iyundagi memorandumning chippakka chiqishi Ormuz bo‘g‘ozida kemalar qatnovi xavfsizligini yana savol ostiga qo‘ygan edi; agar tomonlar noyabrgacha yoki undan so‘ng konsensusga kelmasa, mintaqada yangi raketa va dron hujumlari to‘lqini boshlanishi mumkin.

Nyu-Yorkdagi ushbu siyosiy dialoglar AQSH va Eron o‘rtasidagi yadroviy inqiroz eng muhim pallaga kirganini va noyabr oyi nafaqat Amerika, balki butun dunyo xavfsizligi uchun sinov bo‘lishini ko‘rsatmoqda.

Sizningcha, Donald Tramp 3 noyabrdagi saylovlarga qadar Eron bilan yangi yadroviy bitim tuzishga rozi bo‘ladimi yoki Tehronni yanada qattiqroq sanksiyalar bilan siqish yo‘lini tanlaydimi? Masud Pezeshkianning 60 foizli boyitilgan urandan voz kechish taklifiga va Yaqin Sharqdagi tinchlik istiqboliga shaxsan qanday baho berasiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va global xavfsizlikning eng muhim mavzusi yoritilgan ushbu eksklyuziv maqolani barcha yaqinlaringiz bilan baham ko‘ring!