Kongressga qarshi mutlaq qurol: AQSH prezidenti veto huquqidan qanday foydalanadi?

AQSHning saylangan prezidenti Donald Tramp Oq uy va Kongress o‘rtasidagi kelgusi siyosiy munosabatlar borasida keskin bayonot bilan chiqdi. Uning ta’kidlashicha, agar AQSH Kongressidagi demokratlar yangi ma’muriyat tomonidan ilgari suriladigan qonun loyihalari va tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlamasa yoki to‘siqlar qo‘ysa, u prezidentlik veto huquqidan keng va faol foydalanadi.

Ushbu keskin signal Vashingtonda ijro etuvchi hamda qonun chiqaruvchi hokimiyat shoxlari o‘rtasida jiddiy siyosiy qarama-qarshilik va bosimlar davri boshlanayotganini anglatmoqda.

Trampning pozitsiyasi: Qat’iy ogohlantirish va cheklanmagan bosim

Yangi saylangan prezidentning bayonoti bir nechta strategik maqsadlarni o‘zida jamlagan:

• Prezident vakolatlarini to‘liq ishga solish: Tramp o‘z saylovoldi dasturi va strategik rejalarini amalga oshirish yo‘lida muxolifat (demokratlar) tomonidan bo‘ladigan har qanday qarshilikni sindirish uchun Konstitutsiyada berilgan barcha imkoniyatlardan foydalanishini ochiq bildirdi;

• Demokratlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri ultimatum: Bayonot qonun chiqaruvchi organdagi demokratlar uchun jiddiy signal bo‘lib, ma’muriyatning muhim islohotlari va siyosiy qarorlariga sun’iy to‘siq qo‘yish urinishlari qarshi javobsiz qolmasligini ko‘rsatadi.

Prezident vetosi: Qanchalik kuchli qurol?

AQSH davlatchilik tizimida prezidentning veto huquqi qonun chiqaruvchi hokimiyatga qarshi eng kuchli ta’sir vositasi sanaladi:

• Konstitutsion kuch: AQSH Konstitutsiyasiga muvofiq, davlat rahbari Kongress tomonidan qabul qilingan har qanday qonun loyihasini qaytarish va uni kuchga kirishini to‘xtatib qo‘yish huquqiga ega;

• 2/3 ko‘pchilik muammosi: Prezident vetosini sindirish (yengib o‘tish) uchun Kongressning har ikkala palatasida — Vakillar palatasi hamda Senatda kamida uchdan ikki qism (2/3) ovoz talab qilinadi. Hozirgi kuchlar nisbati va siyosiy qutblashuv sharoitida esa bunday miqdordagi ovozni yo‘naltirish deyarli imkonsiz vazifadir.

Vashingtondagi tahlilchilarning fikricha, Trampning bunday agressiv va ochiq ogohlantirishi yaqin kelajakda federal qonunchilik, budjet muhokamalari hamda muhim siyosiy tashabbuslar bo‘yicha ikki tomonlama murosasiz kurash kechishidan darak bermoqda.