So‘nggi vaqtlarda yurtdoshlarimizning telefonlariga chet el raqamlaridan shubhali qo‘ng‘iroqlar bo‘lishi holatlari tez-tez kuzatilmoqda. Raqamli dunyoning “ovchilari” yangicha usullar bilan fuqarolarning mablag‘lari va shaxsiy maʼlumotlariga ko‘z тикмоқда. Zamin.uz kiberxavfsizlik bo‘yicha mutaxassislarning ogohlantirishlari va o‘zingizni himoya qilish yo‘llari haqida maʼlumot beradi.
Texnologik niqob: Firibgarlar qanday ishlaydi?
Bugungi kunda tovlamachilar oddiy telefon tarmog‘idan emas, balki internet texnologiyalari va maxsus IP-telefoniya dasturlaridan keng foydalanishmoqda. Bu ularga o‘zlarining haqiqiy kimligini va turgan joyini yashirish imkonini beradi. Sizning ekraningizda dunyoning istalgan nuqtasiga tegishli bo‘lgan soxta raqam aks etishi mumkin. Bunday virtual raqamlar vaqtinchalik bo‘lgani bois, ularni kuzatish yoki egasini aniqlash huquq-tartibot idoralari uchun ham ancha murakkab vazifa hisoblanadi.
Qayta qo‘ng‘iroq qilish — moliyaviy tuzoq
Ko‘pincha firibgarlar «tashlab qo‘yish» (missed call) usulini qo‘llashadi. Agar siz qiziqish ustun kelib, ushbu notanish xorijiy raqamga qayta qo‘ng‘iroq qilsangiz, telefoningiz hisobidagi mablag‘lar soniyalar ichida «kuyib ketishi» mumkin. Bundan tashqari, ular o‘zlarini yirik tashkilotlar, bank operatorlari yoki xalqaro kompaniya vakillari sifatida tanishtirib, ishonchingizga kirish orqali bank kartalaringiz maxfiy kodlarini o‘g‘irlashga urinishadi.
Sunʼiy intellekt va ovoz o‘g‘rilari
Zamonaviy kiberjinoyatchilik yana-da xavfli tus olmoqda. Siz shunchaki go‘shakni ko‘tarib “Allo” deyishingiz bilan, ovoz namunangiz yozib olinishi mumkin. Keyinchalik sunʼiy intellekt yordamida ovozni qayta ishlab, yaqinlaringizga qo‘ng‘iroq qilish va sizning nomingizdan yordam so‘rash kabi dipfeyk (deepfake) hujumlari uyushtirilishi xavfi mavjud. Shuningdek, javob berilgan har bir qo‘ng‘iroq firibgarlar uchun sizning raqamingiz “faol” ekanini tasdiqlaydi va bu keyinchalik hujumlar soni yana-da ortishiga olib keladi.
Qanday himoyalanish kerak? Mutaxassislar tavsiyasi:
- Javob bermang: Agar kutilmagan va shubhali xorijiy raqamdan qo‘ng‘iroq kelsa, go‘shakni ko‘tarmaslik eng to‘g‘ri yo‘ldir.
- Qayta qo‘ng‘iroq qilmang: Hech qachon notanish xalqaro raqamlarga qayta aloqaga chiqmang.
- Bloklang: Shubhali raqamlarni darhol «qora ro‘yxat»ga kiriting.
- Maxfiylikni saqlang: Hech qachon, hech kimga bank kartasi raqamlari, amal qilish muddati va SMS orqali kelgan kodlarni aytmang.
Doimo ogoh bo‘ling va yaqinlaringizni ham ushbu xavflardan xabardor qiling. Sizning ehtiyotkorligingiz — xavfsizligingiz garovidir.
Aziz mushtariylar, sizga ham shunday shubhali qo‘ng‘iroqlar bo‘lganmi? Bunday vaziyatda qanday yo‘l tutgansiz?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
