Aleks Matrsson: «Yomon shifoxona bir insonning hayotiga zomin bo‘lishi mumkin, ammo yomon universitet butun millatning kelajagini barbod qilishi mumkin»

Eksklyuziv intervyuda shvetsiyalik praktaktik va xalqaro munosabatlar strategiyasi bo‘yicha mutaxassis janob Aleks Matrsson oliy ta’lim tizimi haqida jiddiy ogohlantirish bilan chiqdi. Uning ta’kidlashicha, «Yomon shifoxona bir insonning hayotiga zomin bo‘lishi mumkin, ammo yomon universitet butun millatni halokatga yetaklashi mumkin». Shuningdek, u universitetning eng katta muvaffaqiyatsizligi barcha qoidalarga rioya qilgan holda ham mamlakat oldidagi o‘z vazifasini bajara olmasligida namoyon bo‘lishi mumkinligini qayd etdi.

Matrsson oliy ta’lim va milliy taraqqiyot masalalariga tubdan yangicha yondashish zarurligini ta’kidlab, universitetlarni faqat diplom beruvchi muassasalar emas, balki mamlakatning strategik ahamiyatga ega aktivlari sifatida baholashga chaqirdi. Ularning mas’uliyati inson kapitalini shakllantirish, kasbiy salohiyatni rivojlantirish, kelajak yetakchilarini tayyorlash, institutsional imkoniyatlarni mustahkamlash va milliy barqarorlikni ta’minlashdan ancha kengroqdir.

Universitetlar faoliyatining samaradorligi mehnat unumdorligi, iqtisodiy o‘sish, innovatsiyalar va mamlakatning raqobatbardoshligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli oliy ta’lim muassasalari faoliyatidagi uzoq davom etadigan samarasizlik milliy farovonlikka tahdid soladi, kelajak avlodlar hamda samarali davlat institutlari uchun zarur bo‘lgan salohiyatni zaiflashtiradi.

Bilim, innovatsiya va jamiyat transformatsiyasi

Janob Matrssonning ta’kidlashicha, universitetlar bilimni yaratishi, saqlashi, tanqidiy tahlil qilishi, rivojlantirishi va keng tarqatishi kerak. Ularning intellektual hissasi ilmiy tadqiqotlar sifati, ilmiy halollik, akademik erkinlik va tanqidiy fikrlashga tayanadi.

U ta’lim, tadqiqot va innovatsiya jarayonlarini yanada chuqur integratsiya qilish tarafdori. Bu universitetlarga mavjud bilimlarni rivojlantirish bilan birga, intellektual tafakkur chegaralarini kengaytirish imkonini beradi. Ilmiy tadqiqotlar texnologik taraqqiyot, puxta asoslangan davlat siyosati, iqtisodiy qiymat va jamiyat muammolariga amaliy yechimlar olib kelishi lozim.

Shuningdek, u universitetlarning mahalliy, mintaqaviy va xalqaro miqyosdagi mas’uliyatini kuchaytirish zarurligini ta’kidlaydi. Buning uchun jamoatchilik bilan hamkorlik, sanoat va ishlab chiqarish tarmoqlari bilan aloqalar, mintaqalar o‘rtasida bilim almashinuvi hamda xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirish muhim.

Xalqaro hamkorlik milliy ustuvor yo‘nalishlarni mustahkamlashi, universitetlarning institutsional salohiyatini oshirishi va ularni global bilimlar tarmog‘ida munosib o‘rin egallashiga xizmat qilishi kerak.

Boshqaruv va yetakchilik: institutsional samaradorlikning asosi

Janob Matrsson fikricha, universitetlarni samarali boshqarish institutsional resurslar va imkoniyatlarni haqiqiy natijalarga aylantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

U aniq institutsional qarash, ishonchli missiya, strategik yo‘nalish va axloqiy tashkiliy madaniyatni shakllantirish zarurligini ta’kidlaydi. Bularning barchasi o‘z ishini yaxshi biladigan, salohiyatli rahbarlar tomonidan ta’minlanishi lozim.

Universitet rahbariyatiga tayinlovlar ochiqlik va xizmatga asoslangan xolis tanlov tamoyillari asosida amalga oshirilishi kerak. Boshqaruv organlari, yuqori rahbariyat, akademik xodimlar va ma’muriy personal o‘z vazifalari uchun tegishli darajada javobgar bo‘lishi shart.

Uning ogohlantirishicha, byurokratiyaning ortib borishi, muassasaning o‘zini saqlab qolishga intilishi va rahbarlarning asosiy e’tiborini tashkiliy tuzilmalarni saqlashga qaratishi akademik maqsadlarni ikkinchi o‘ringa surib qo‘yishi mumkin.

Shuning uchun akademik boshqaruv dalillarga asoslangan qarorlar, halollik, shaffoflik va resurslardan mas’uliyat bilan foydalanish tamoyillariga tayanishi zarur. Universitet strategiyalari ma’muriy faoliyat hajmiga qarab emas, balki erishilgan haqiqiy natijalar asosida baholanishi lozim.

Avtonomiya, jamoatchilik oldidagi hisobdorlik va milliy manfaatlar

Janob Matrsson universitetlar avtonomiyasi va hisobdorligini institutsional mukammallikning bir-birini to‘ldiruvchi asoslari sifatida baholaydi.

Akademik erkinlik va ilmiy tadqiqotlar mustaqilligi asossiz siyosiy aralashuvlardan himoya qilinishi shart. Biroq avtonomiya nazoratdan ozodlik yoki muassasa faoliyatidagi kamchiliklarni oqlash vositasiga aylanmasligi kerak.

Mulkchilik shakli, moliyalashtirish modeli yoki institutsional maqomidan qat’i nazar, barcha universitetlar jamiyat va milliy manfaatlar oldida muayyan majburiyatlarga ega.

U hukumat va tegishli vazirliklarga universitetlarning boshqaruv organlari, rahbarlarni tayinlash jarayonlari, menejment samaradorligi, institutsional strategiyalar hamda tashkiliy natijalar ustidan shaffof nazorat tizimini yo‘lga qo‘yishni tavsiya qiladi.

Xizmat va kasbiy salohiyatga asoslangan baholash faqat akademik faoliyat bilan cheklanmasdan, ma’muriy vazifalarni ham qamrab olishi lozim. Bunda universitetlarning barcha faoliyati intellektual mustaqillikka putur yetkazmagan holda mamlakat taraqqiyotiga sezilarli hissa qo‘shishi ta’minlanishi kerak.

Qoidalarga rioya qilish paradoksi: muassasa faoliyati natijalar o‘rnini egallaganda

Janob Matrsson oliy ta’lim siyosatidagi asosiy kamchiliklardan biriga e’tibor qaratadi. Bu — qoidalarga rioya qilishni vazifani to‘liq bajarish bilan, faoliyat yuritishni samaradorlik bilan, ma’muriy barqarorlikni esa institutsional muvaffaqiyat bilan adashtirishdir.

Uning fikricha, universitet vazirlik talablarining barchasini bajarishi, har bir hisobotni o‘z vaqtida topshirishi va barcha rasmiy tuzilmalarni saqlab qolishi mumkin. Ammo shunga qaramay, akademik, intellektual va ijtimoiy jihatdan o‘z vazifasini uddalay olmasligi ehtimoldan xoli emas.

Qoidalarga rioya qilish — eng kam talab. Institutsional mas’uliyatni to‘liq bajarish esa aniq va isbotlanadigan natijalarni talab qiladi.

Uning ta’kidlashicha, resurslar, mutaxassislar, infratuzilma va avtonomiya muassasaning haqiqiy hissasi bilan bog‘lanmagan taqdirda, ularning mamlakat uchun qiymati cheklangan bo‘lib qoladi.

Bu muammoni aniqlash ham oson emas. Chunki tashqi tartib-intizom va rasmiy jarayonlar zaif ilmiy tadqiqotlar, sifatsiz ta’lim, ro‘yobga chiqmagan salohiyat hamda jamiyat bilan aloqalarning susayishini yashirib qo‘yishi mumkin.

Matrssonning ta’kidlashicha, muassasaning shunchaki mavjudligini saqlab qolishi uning jamiyat oldidagi mas’uliyatini bajarishi degani emas.

Shu munosabat bilan u hukumatlarni faqat rasmiy tartib-qoidalarga asoslangan nazoratdan voz kechib, strategik maqsadlar va natijalarga yo‘naltirilgan davlat boshqaruvi modelini joriy etishga chaqiradi.

Vazirliklar mavjud salohiyatdagi bo‘shliqlarni aniqlashi, loqaydlikka qarshi turishi, universitetlarning imkoniyatlarini baholashi hamda uzluksiz rivojlanish, ilmiy tadqiqotlar sifati, innovatsiyalar va o‘lchanadigan ijtimoiy natijalarni rag‘batlantirishi kerak.

Ularning vazifasi akademik mustaqillikni himoya qilgan holda universitetlarni o‘z salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishga undashdan iborat.

Strategik zarurat: universitetlar kelajak uchun javobgar bo‘lishi shart

Janob Matrsson oliy ta’lim muassasalaridagi uzoq davom etadigan tizimli muvaffaqiyatsizlik mamlakat uchun yillar davomida to‘planib boradigan salbiy oqibatlarni keltirib chiqarishidan ogohlantiradi.

Bunday oqibatlar qatoriga yetarli bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lmagan bitiruvchilar, zaif ilmiy tadqiqotlar, texnologik innovatsiyalarning cheklanishi, intellektual salohiyatning yo‘qotilishi, malakali kadrlarning xorijga ketishi, davlat institutlarining zaiflashishi va milliy qarorlarning yetarlicha asoslanmagan holda qabul qilinishi kiradi.

Natijada mamlakatning raqobatbardoshligi pasayadi, hal etilmagan ijtimoiy va iqtisodiy muammolar esa avloddan avlodga o‘tib boraveradi.

Bunday zarar ko‘pincha asta-sekin yuzaga keladi, dastlab ko‘zga tashlanmaydi va uning oqibatlarini bartaraf etish tobora qimmatga tushadi.

Xulosa qilib aytganda, janob Aleks Matrsson mas’uliyatli universitetlar aniq maqsad, salohiyatli rahbariyat, akademik mukammallik, intellektual mustaqillik, ilmiy halollik, resurslardan samarali foydalanish va jamiyatga qo‘shilayotgan o‘lchanadigan hissa bilan ajralib turishi kerakligini ta’kidlaydi.

Ularning mahalliy ehtiyojlarga mosligi, mintaqaviy hamkorligi va xalqaro raqobatbardoshligi doimiy institutsional rivojlanishga xizmat qilishi lozim.

Uning asosiy ogohlantirishi esa o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi: universitet barcha qoidalarga amal qilishi, vazirlikning har bir talabini bajarishi va ma’muriy tuzilmalarini saqlab qolishi mumkin. Ammo u o‘zi xizmat qilishi kerak bo‘lgan millat oldidagi vazifasini bajara olmasligi ham mumkin.

Hukumatlar va universitet rahbarlari bu muammoning oqibatlari mamlakat kelajagini belgilab qo‘yishidan oldin uni anglab yetishlari shart.

Shvetsiyalik amaliyotchi olim Aleks Matrsson haqida

Dunyodagi ilmiy-sanoat bazasini rivojlantirishga bag‘ishlangan umrlik missiya

Shvetsiyalik praktaktik sifatida janob Aleks Matrsson insoniyatning ulkan salohiyatini ro‘yobga chiqarish, kuchli xalqaro hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘yish va butun dunyo jamoalari uchun haqiqiy hamda uzoq muddatli taraqqiyotni ta’minlashga to‘liq sadoqat bilan xizmat qilib kelmoqda.

Biznes, ta’lim va diplomatiya sohalarida, shuningdek, eng iqtidorli mutaxassislar bilan hamkorlikda u global ilm-fan va sanoatning mustahkam poydevorini yaratish, kelajak avlodlar uchun yuksak mahorat, barqarorlik va farovonlik merosini qoldirish yo‘lida faoliyat yuritadi.

Janob Aleks Matrsson — shvetsiyalik praktaktik va xalqaro biznes strategiyasi bo‘yicha mutaxassis. U xalqaro miqyosdagi taniqli yetakchi, murabbiy, tadbirkor, katta o‘qituvchi, tadqiqotchi va xalqaro munosabatlar bo‘yicha nufuzli maslahatchidir.

U biznes, davlat siyosati va oliy ta’lim sohalarida strategik maslahat berish yo‘nalishida alohida mavqega ega bo‘lib, ayniqsa, Fors ko‘rfazi arab davlatlari hamkorlik kengashi (GCC) mintaqasi va Markaziy Osiyodagi yetakchi mutaxassislardan biri sifatida tanilgan.

Janob Aleks Matrsson Shvetsiyada xalqaro biznes strategiyasi yo‘nalishi bo‘yicha birinchi raqamli bitiruvchi hisoblanadi.

U global qiymat zanjiri bo‘ylab tijorat loyihalarini tashkil etish, rivojlantirish va boshqarish borasida katta tajribaga ega. Shuningdek, u xalqaro bozorlardagi investorlar, davlat idoralari, kichik va o‘rta biznes subyektlari, transmilliy korporatsiyalar, universitetlar hamda turli sohalardagi ilmiy-tadqiqot institutlari bilan hamkorlik qilib keladi.

U biznes, davlat siyosati va oliy ta’limga oid strategik masalalar bo‘yicha o‘z qarashlarini ilgari surib, ushbu yo‘nalishlardagi muhim tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlaydi.

Oliy ta’lim haqida gap ketganda, janob Aleks Matrsson tasodifiy imkoniyatlar, innovatsiyalar va o‘zaro hamkorlik natijasida yangi sinergiya yaratish kuchiga ishonadi. Shu sababli ushbu tushunchalar uning bilimlarni tarqatishga qaratilgan faoliyatining asosiy tayanchi hisoblanadi.

U puxta ishlab chiqilgan, amaliy yondashuvga amal qiladi. Asosiy biznes tushunchalarini samarali yetkazish bilan bir qatorda, talabalarda o‘z fikrlari va bilimlarini tanqidiy tahlil qilish qobiliyatini ham rivojlantiradi.

Uning maqsadi talabalarga eng zamonaviy bilimlarini amaliyotga samarali tatbiq etish imkonini berishdan iborat. Natijada ular o‘z mahalliy hamjamiyatlari, mintaqalari va butun dunyo jamiyatining ijtimoiy hamda iqtisodiy farovonligini yuksaltirishga xizmat qiladigan muhim kuchga aylanishi ko‘zda tutiladi.

Ilmiy tadqiqotlar natijalarini tijoratlashtirish sohasidagi faoliyatidan tashqari, janob Matrssonning ilmiy izlanishlari xalqaro biznes, savdoni rag‘batlantirish, rivojlanayotgan bozorlar, sanoat marketingi, biznes barqarorligi, tijorat diplomatiyasi va xalqaro bozorlarga chiqishda tarmoqli hamkorlik yondashuvi kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi.

Janob Aleks Matrsson o‘z faoliyatini davlat siyosati, sanoat va akademik muhit bilan cheklamaydi. U xayriya ishlariga ham katta e’tibor qaratib, global barqarorlikni mustahkamlashga hissa qo‘shishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan.

Uning «Resilience Worldwide by Matrsson» nomli xayriya tashabbusi beshta asosiy yo‘nalishni qamrab oladi: bilim, hamjamiyatlar, imkoniyatlarni kengaytirish, barqarorlik va farovonlik. Ushbu yo‘nalishlar xalqaro hamjamiyat uchun barqaror va farovon kelajakni ta’minlashga qaratilgan.

Janob Aleks Matrsson Shvetsiyaning janubi-sharqiy qismidagi Kalmar sohil shahrida paydo bo‘lgan skandinaviyalik oila — Matrssonlar xonadoni a’zosi hisoblanadi. U konservativ tamoyillarga qat’iy amal qiladi, bilim, an’analar va butun dunyo manfaatlariga xizmat qilish qadriyatlariga sodiqdir.

Shaxsiy qiziqishlari orasida ko‘k kitlar, arab otlari, mumtoz musiqa, axloqiy kapitalizm, din, madaniyat, Skandinaviya mamlakatlari, Fors ko‘rfazi mintaqasi va Markaziy Osiyo, ayniqsa, Qozog‘iston alohida o‘rin tutadi.