Ishxonada hamma masxara qilgan farroshning kimligini direktor ham bilmasdi...

Ba’zan insonning haqiqiy qadri uning kiyimi, lavozimi yoki qo‘lidagi ish quroli bilan emas, qalbidagi bilim, tajriba va insoniylik bilan o‘lchanadi. Ammo hamma ham buni anglayvermaydi. Ayniqsa, o‘zini boshqalardan ustun deb hisoblaydiganlar bir kun kelib kimni kamsitganini anglaganda, kech bo‘lishi mumkin...

Har kuni masxaraga qoladigan farrosh

Shahar markazidagi yirik kompaniyalardan birida Rahim aka ismli farrosh ishlardi. U 58 yoshlarda, kamgap, bosiq, doimo ozoda kiyinib yuradigan inson edi. Har kuni ertalab hammadan oldin ishga kelar, koridorlarni supurar, xonalarni tozalar, ishchilar kelguniga qadar hamma joyni tartibga keltirib qo‘yardi.

Uning kiyimlari oddiy, oyoq kiyimi eskiroq, qo‘lida esa doimo supurgi yoki latta bo‘lardi.

Kompaniyada ishlaydigan yosh xodimlarning ayrimlari unga hurmat bilan munosabatda bo‘lishsa, boshqalari uning kasbini kamsitishardi.

— Rahim aka, bugun direktorning xonasini ham yaxshilab tozalang. Balki sizga ham biror marta katta lavozim berishar, — deb kulardi bir xodim.

Boshqasi esa ataylab qog‘ozlarni yerga tashlab ketardi.

— Mana, ishingiz ko‘paydi. Axir siz shuning uchun oylik olasiz-ku!

Rahim aka esa hech kim bilan tortishmasdi.

— Mayli, bolam, yerda qolmasin, — deb qog‘ozlarni olib, chiqindi qutisiga tashlardi.

Uning jimligini ba’zilar ojizlik deb tushunishardi. Hatto tushlik paytida ham ayrim xodimlar uning yurish-turishi, gapirish uslubi va oddiy kiyimlari ustidan kulishardi.

Eng qizig‘i, kompaniya direktori ham Rahim akaning kimligini bilmasdi. U uchun bu shunchaki tozalikka mas’ul xodim edi.

Hech kim bilmagan o‘tmish

Rahim aka ishga joylashganiga ikki yil bo‘lgandi. U hech kimga o‘zining avvalgi hayoti haqida gapirmasdi. Hamkasblari ham bu bilan qiziqishmasdi.

Aslida esa uning o‘tmishi ko‘pchilik tasavvur qila olmaydigan darajada boy edi.

U yoshligida nufuzli universitetni tamomlagan, iqtisodiyot sohasida ilmiy daraja olgan, bir necha yirik korxonalarda rahbarlik lavozimlarida ishlagan edi. Bir paytlar uning fikrini eshitish uchun yuqori lavozimdagi rahbarlar ham navbat kutishardi.

U ko‘plab loyihalarga rahbarlik qilgan, qiyin vaziyatda qolgan korxonalarni inqirozdan olib chiqqan, yuzlab insonlarning ish o‘rinlarini saqlab qolishga hissa qo‘shgandi.

Biroq hayot uni ham sinovdan o‘tkazdi.

Bir necha yil oldin u ishongan hamkori katta moliyaviy firibgarlik sodir etib, aybni Rahim aka zimmasiga yuklashga uringandi. Uning oilasi ham bu jarayonda og‘ir kunlarni boshdan kechirdi. Uzoq davom etgan sud jarayonlari, asabiy zo‘riqish va yaqinlarining undan yuz o‘girishi uni qattiq charchatdi.

Oxir-oqibat aybsizligi isbotlandi. Ammo u avvalgi hayotiga qaytishni istamadi.

Rahim aka uchun lavozim, boylik va obro‘ endi avvalgidek ahamiyatga ega emasdi. U xotini vafot etganidan keyin yolg‘iz qolgan, farzandlari esa o‘z hayoti bilan band edi.

U odamlar bilan ortiqcha muloqot qilmaslik, tinch mehnat qilish va kunlarini xotirjam o‘tkazishni xohladi.

Shu sababli kompaniyaga oddiy farrosh bo‘lib ishga kirdi. Hech kimga o‘zining kim bo‘lganini aytmadi.

Uningcha, insonning qadrini lavozimiga qarab belgilaydigan joyda ishlashdan ko‘ra, o‘z mehnati bilan tinch yashash afzal edi.

Direktorni ham hayratga solgan muammo

Bir kuni kompaniyada katta muammo yuzaga keldi.

Kompaniya muhim xalqaro hamkorlik shartnomasini imzolash arafasida edi. Bu shartnoma amalga oshsa, korxona katta daromad olishi, yuzlab yangi ish o‘rinlari yaratilishi mumkin edi.

Ammo muzokaralar kutilmaganda to‘xtab qoldi.

Xorijiy hamkorlar taqdim etilgan moliyaviy hisobotlarda jiddiy xatolar borligini ma’lum qilishdi. Ularning ishonchini tiklash uchun kompaniya qisqa muddatda barcha hisob-kitoblarni qayta ko‘rib chiqishi kerak edi.

Direktor shoshilinch yig‘ilish chaqirdi.

Moliya bo‘limi xodimlari bir necha kundan beri hujjatlar ustida ishlashar, ammo xatoning aniq manbasini topa olishmasdi.

— Bizda eng malakali mutaxassislar ishlaydi. Qanday qilib bunday xatoga yo‘l qo‘yilgan? — deb jahl qildi direktor.

— Hamma hujjatlarni tekshirdik. Lekin muammo qayerdaligini aniqlay olmayapmiz, — dedi moliya bo‘limi boshlig‘i.

Shu payt yig‘ilish xonasining eshigi ochildi. Rahim aka axlat qutisini bo‘shatish uchun kirib keldi.

Xodimlardan biri kulib:

— Rahim aka, sizdan maslahat so‘rasak bo‘ladimi? Balki hisob-kitoblarni ham supurib tashlarsiz? — dedi.

Xonadagilar kulib yuborishdi.

Rahim aka esa odatdagidek xotirjam ishini bajardi. Ammo stol ustida turgan hujjatlarga ko‘zi tushib, bir lahza to‘xtadi.

— Agar ruxsat bersangiz, bir narsani aytmoqchi edim, — dedi u.

Direktor hayron bo‘lib qaradi.

— Ha, nima gap?

— Bu hisobotdagi muammo umumiy raqamlarda emas. Ularning o‘zaro bog‘lanishida xato borga o‘xshaydi. Ayniqsa, uchinchi chorakdagi xarajatlar bilan investitsiya mablag‘lari bir xil hisoblangan bo‘lishi mumkin.

Moliya bo‘limi boshlig‘i istehzo bilan jilmaydi.

— Rahim aka, siz ham buxgalter bo‘lib qoldingizmi?

Ammo direktor uning gapiga e’tibor berdi.

— Nega bunday deb o‘ylayapsiz?

— Chunki raqamlar to‘g‘ri ko‘rinadi, lekin ularning hisoblash tartibi noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin. Hujjatlarning avvalgi nusxasini ham solishtirib ko‘ring.

Direktor biroz o‘ylanib qoldi.

— Buni qayerdan bilasiz?

Rahim aka javob berishga shoshilmadi.

— Ilgari shu sohaga yaqin ishlar bilan shug‘ullanganman, — dedi u va xonadan chiqib ketdi.

Bir necha daqiqada o‘zgargan munosabat

Direktor moliya bo‘limi boshlig‘iga Rahim akaning aytganlarini tekshirishni buyurdi.

Dastlab xodimlar bu topshiriqni jiddiy qabul qilishmadi. Ammo hujjatlarni solishtira boshlashgach, kutilmagan holat aniqlandi.

Haqiqatan ham, uchinchi chorakdagi hisobotda investitsiya mablag‘lari ikki marta hisobga olingan, natijada umumiy moliyaviy ko‘rsatkichlar noto‘g‘ri shakllangan edi.

Bu xato bartaraf etilsa, xorijiy hamkorlar bilan muzokaralarni davom ettirish mumkin edi.

Direktor darhol Rahim akani chaqirtirdi.

— Siz buni qanday payqadingiz? — deb so‘radi u.

— Ko‘zga tashlanib turibdi. Faqat raqamlarga emas, ularning qayerdan kelib chiqqanini ham ko‘rish kerak, — dedi Rahim aka.

— Siz ilgari qayerda ishlagansiz?

Rahim aka biroz sukut saqladi.

— Ilgari moliya sohasida rahbarlik lavozimlarida ishlaganman. Bir necha yirik korxonada faoliyat yuritganman.

Direktorning hayrati yanada ortdi.

— Nega unda bu yerda farrosh bo‘lib ishlayapsiz?

Rahim aka jilmaydi.

— Halol mehnatning kichigi bo‘lmaydi, direktor janoblari. Menga hozir tinchlik kerak. Qolgani unchalik muhim emas.

Hamma oldida aytilgan haqiqat

Ertasi kuni direktor barcha xodimlarni majlislar zaliga yig‘di.

Yig‘ilish boshlangach, u Rahim akani ham oldingi qatorga taklif qildi.

Bu holatdan xodimlar hayron bo‘lishdi. Kechagina uning ustidan kulganlar bugun nima bo‘layotganini tushunishmasdi.

Direktor so‘z boshladi:

— Hurmatli hamkasblar, kecha kompaniyamiz uchun juda muhim bo‘lgan muammoni hal qilishda biz kutmagan inson katta yordam berdi. Bu insonning ismi — Rahim aka.

U ekranda Rahim akaning avvalgi ish faoliyati aks etgan hujjatlarni ko‘rsatdi. Uning ilmiy darajasi, rahbarlik qilgan loyihalari va erishgan natijalari haqida gapirdi.

Zalda chuqur sukunat hukm surdi.

Kecha uni masxara qilgan xodimlar bir-biriga qarab qolishdi.

Direktor davom etdi:

— Biz uni ikki yildan beri farrosh sifatida ko‘rib keldik. Ammo uning ilmiy salohiyati, tajribasi va hayotda bosib o‘tgan yo‘lini bilmaganmiz. Eng achinarlisi, ayrimlarimiz uning kasbini kamsitib, inson sifatidagi qadrini ham pastga urganmiz.

U Rahim aka tomon yuzlandi.

— Sizdan kompaniyamiz nomidan uzr so‘rayman. Agar rozi bo‘lsangiz, sizga maslahatchi lavozimini taklif qilmoqchiman. Bilim va tajribangiz bizga juda kerak.

Xodimlar qarsak chalishdi.

Ammo Rahim aka o‘rnidan turib, mikrofonni qo‘liga oldi.

— Taklifingiz uchun rahmat. Lekin men bu yerga lavozim izlab kelmaganman. Menga oddiy mehnatim bilan yashash yoqadi. Bugungi voqea esa bir narsani eslatdi: insonni tashqi ko‘rinishi yoki kasbiga qarab baholash xato.

U biroz to‘xtadi.

— Men farrosh bo‘lib ishlayotganimdan uyalmayman. Aksincha, har kuni kimdir kirib-chiqadigan joyni toza saqlash ham kerakli mehnat. Ammo birovni kamsitish, uning qadrini poymol qilish hech qanday lavozim egasiga yarashmaydi.

Eng katta saboq

Yig‘ilishdan keyin bir necha xodim Rahim akaning oldiga kelib, undan kechirim so‘rashdi.

Ularning orasida avval uning ustidan eng ko‘p kulgan yigit ham bor edi.

— Rahim aka, meni kechiring. Sizning kimligingizni bilmagan ekanmiz, — dedi u boshini egib.

Rahim aka unga mehr bilan qaradi.

— Bolam, meni kimligimni bilmaganingiz uchun emas, inson bo‘lganim uchun hurmat qilishingiz kerak edi. Men oddiy farrosh bo‘lganimda ham sizga hech qanday yomonlik qilmaganman-ku.

Yigit javob bera olmadi.

Shu kundan keyin kompaniyada ko‘p narsa o‘zgardi. Farroshlar, qorovullar, oshxona xodimlari va boshqa texnik xodimlarga munosabat ancha yaxshilandi. Rahbarlar har bir xodimning mehnatini qadrlash kerakligini anglab yetishdi.

Rahim aka esa yana avvalgidek ishiga qaytdi. Ertalab kelar, koridorlarni tozalar, xonalarni tartibga keltirardi. Faqat endi uning yonidan o‘tayotganlar salom berishni, hol-ahvol so‘rashni unutmasdi.

Direktor bir kuni undan yana maslahatchi bo‘lib ishlashni so‘radi. Rahim aka bu safar ham muloyimlik bilan rad etdi.

— Men sizlarga bitta maslahat beraman, — dedi u. — Insonning qadrini uning bugungi lavozimiga qarab emas, insonligiga qarab baholang. Chunki bugun siz masxara qilayotgan odam ertaga sizga eng kerakli inson bo‘lib chiqishi mumkin.

Xulosa shuki, farroshning kim bo‘lgani hammani hayratga soldi. Ammo eng katta saboq uning ilgari qanday lavozimda ishlaganida emas, oddiy kasb egasi bo‘lib turganida ham o‘z qadrini yo‘qotmaganida edi. Zero, insonni baland qiladigan narsa uning o‘tirgan kursisi emas, qalbi, bilimi va boshqalarga bo‘lgan munosabatidir.