Oʻzbekistonda tugʻilish koʻrsatkichlari soʻnggi vaqtlarda pasayish tendensiyasini namoyon etmoqda. 2026 yilning birinchi choragi yakunlariga koʻra, mamlakatda 191,1 ming nafar chaqaloq dunyoga kelgan boʻlib, bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 3,5 foizga kamdir. Eʼtiborlisi, bu salbiy dinamika ketma-ket 10 chorakdan beri davom etmoqda.
Bir qarashda bu holat aholi orasida xavotir uygʻotishi mumkin. Biroq mutaxassislar buni inqiroz sifatida baholashga shoshilmaslik kerakligini taʼkidlashmoqda. Ularning fikricha, mazkur jarayonning asosiy sababi demografik toʻlqinlar bilan bogʻliq boʻlib, bu tabiiy va vaqtinchalik holat hisoblanadi.
Ekspertlar tahliliga koʻra, bugungi kunda asosiy omil — turmush qurish yoshiga yetgan avlodlar sonining kamligi. Masalan, erkaklarning oʻrtacha nikoh yoshi 27 atrofida boʻlib, bugungi kunda oila qurayotganlar 1998 yilda tugʻilgan avlodga toʻgʻri kelmoqda. Aynan oʻsha yillarda mamlakatda tugʻilish koʻrsatkichlari 5,3 foizga kamaygan edi. Shu sababli hozirgi past koʻrsatkichlar ana shu demografik “boʻshliq”ning tabiiy natijasi sifatida baholanmoqda.
Shu bilan birga, muhim koʻrsatkichlardan biri — fertillik darajasi barqarorligini saqlab qolmoqda. Bir ayol hisobiga toʻgʻri keladigan bolalar soni oʻrtacha 3,38 ni tashkil etayotgani qayd etilgan. Bu koʻrsatkich aholining tabiiy koʻpayishi uchun zarur boʻlgan 2,1 darajadan ancha yuqori. Demak, umumiy demografik inqiroz haqida gapirishga asos yoʻq.
Nikoh yoshi borasida ham keskin oʻzgarishlar kuzatilmayapti. Erkaklar va ayollar oʻrtasida oila qurish yoshining jiddiy ortishi qayd etilmagan. Biroq birinchi chorakda nikohlar sonining 3,5 foizga kamaygani kelgusi yillar uchun maʼlum taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Mutaxassislar taʼkidlashicha, 2027 yilda tugʻilish koʻrsatkichlari yana bir oz pasayishi ehtimoli bor. Chunki bugungi nikohlar soni ertangi tugʻilish statistikasiga bevosita taʼsir koʻrsatadi.
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevning fikricha, hozirgi vaziyat aholining farzand koʻrishga boʻlgan munosabati oʻzgarganini anglatmaydi. Bu — reproduktiv yoshdagi aholi soni kamayishi bilan bogʻliq boʻlgan tabiiy, “mavsumiy” demografik oʻtish jarayonidir.
Shu tariqa, tugʻilishdagi pasayish ortida jiddiy inqiroz emas, balki avlodlar almashinuvi bilan bogʻliq tabiiy jarayon yotgani koʻrinmoqda. Endi savol — kelgusi yillarda bu koʻrsatkichlar qayta oʻsishga qaytdimi? Vaqt va demografik dinamika bu savolga javob beradi.
