O‘zbekistonda tijorat banklari orqali amalga oshiriladigan yirik pul o‘tkazmalari va xorijiy valyuta operatsiyalari ustidan nazorat yanada kuchaytirilmoqda. 2026 yil 9 avgustdan boshlab banklarning ichki nazorat qoidalariga kiritilgan yangi o‘zgartirishlar kuchga kiradi.
Ushbu tartiblar, avvalo, jinoiy yo‘l bilan topilgan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish, shubhali moliyaviy operatsiyalarni o‘z vaqtida aniqlash va bank tizimida shaffoflikni oshirishga qaratilgan. Ya’ni endi yirik summalar bilan bog‘liq amaliyotlarda mijozlar haqidagi ma’lumotlar yanada chuqurroq tekshiriladi.
Asosiy o‘zgarishlardan biri 10,3 million so‘mdan, ya’ni 25 BHMdan yuqori pul o‘tkazmalariga taalluqli. Bunday operatsiyalarda banklar jo‘natuvchi va mablag‘ni qabul qiluvchi shaxs haqida kengaytirilgan ma’lumotlarni taqdim etishi shart bo‘ladi. Ular orasida JSHSHIR, hisob raqami yoki operatsiyaning noyob identifikatsion kodi kabi ma’lumotlar bo‘lishi talab etiladi.
Bundan tashqari, 206 million so‘mdan, ya’ni 500 BHMdan yuqori miqdorda naqd xorijiy valyuta yechib olish jarayonida ham tekshiruvlar kuchaytiriladi. Ayniqsa, boshqa banklar tomonidan chiqarilgan kartalar orqali naqd chet el valyutasini olishda mijozlarni identifikatsiya qilish va ularning operatsiyalarini baholash tartibi yanada qat’iylashadi.
Yana bir muhim yo‘nalish — hisobvaraq ochmasdan amalga oshiriladigan yirik operatsiyalardir. 175 million so‘mdan boshlab bajariladigan bunday amaliyotlarda bitim ishtirokchilarini majburiy tarzda aniqlash, ularni lozim darajada tekshirish va operatsiya maqsadini baholash talab etiladi.
Shu bilan birga, 10,3 million so‘mdan kam bo‘lgan tranzaksiyalar ham butunlay e’tibordan chetda qolmaydi. Banklar to‘lov harakatini kuzatish imkoniyatini ta’minlash uchun bunday operatsiyalarda ham ishtirokchilarning ismlari va tranzaksiya identifikatorlarini qayd etib boradi.
Mutaxassislar fikricha, yangi talablar bank tizimida xavfli moliyaviy amaliyotlarni kamaytirish, pul oqimlarini shaffoflashtirish va xalqaro standartlarga mos nazorat mexanizmlarini kuchaytirishga xizmat qiladi. Oddiy qilib aytganda, katta pul aylantirsangiz, bank “kim, qayerdan, nima uchun?” degan savollarni jiddiyroq beradi.
Qisqasi, 9 avgustdan boshlab bank operatsiyalarida nazorat ancha qat’iylashadi. Bu tartiblar halol mijozlar uchun to‘siq emas, balki moliyaviy tizim xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan qadam sifatida baholanmoqda. Yirik pul harakati bor joyda hujjat va shaffoflik ham bo‘lishi kerak — davr talabi shu.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
