Markaziy bank banklarni ogohlantirdi: omonatchilar puli bo‘yicha muhim talab

Tijorat banklarida omonat saqlayotgan fuqarolar uchun muhim ma’lumot: ayrim banklarning omonat shartnomalarida mijozning o‘z mablag‘ini muddatidan oldin qaytarib olish huquqini cheklashi mumkin bo‘lgan bandlar aniqlandi.

Markaziy bank o‘rganishlar natijasida bunday shartlar amaldagi qonunchilik talablariga zid bo‘lishi mumkinligini qayd etib, tijorat banklaridan omonat shartnomalarini qayta ko‘rib chiqishni talab qildi.

Ayrim shartnomalarda qanday bandlar aniqlandi?

Markaziy bank ma’lum qilishicha, ayrim omonat shartnomalarida bank o‘z ixtiyoriga bog‘liq bo‘lmagan muayyan holatlar yuzaga kelganda omonat mablag‘ini muddatidan oldin qaytarish bo‘yicha javobgar bo‘lmasligi nazarda tutilgan.

Jumladan, shartnomalarda quyidagi holatlar tilga olingan:

• ommaviy tartibsizliklar;

• miting va ko‘cha harakatlari;

• ko‘chalardagi ommaviy namoyishlar;

• bosqinchilik holatlari;

• bankning to‘lovga qobiliyatsizlik davri.

Bunday bandlar omonatchining o‘z mablag‘ini talab qilib olish imkoniyatini cheklashi mumkinligi sababli Markaziy bank e’tiborini tortgan.

Qonunchilikda omonatchining huquqi qanday?

Amaldagi qonunchilikka ko‘ra, omonat turidan qat’i nazar, bank omonatchining talabi bilan omonat summasini yoki uning bir qismini qaytarishi shart.

Demak, omonat shartnomasiga kiritilgan har qanday band qonunchilikda belgilangan omonatchining huquqlarini cheklay olmaydi.

Omonat shartnomasida iste’molchi huquqlarini cheklaydigan va qonunchilikka zid bo‘lgan shartlar mavjud bo‘lsa, bunday shartlar haqiqiy hisoblanmaydi.

Banklarga aniq talab qo‘yildi

Markaziy bank tijorat banklaridan amaldagi omonat shartnomalarini to‘liq inventarizatsiyadan o‘tkazishni talab qildi.

Bunda banklar:

1. omonat shartnomalaridagi barcha bandlarni qayta ko‘rib chiqishi;

2. mijozlar huquqini cheklovchi shartlarni aniqlashi;

3. qonunchilikka zid bandlarni bartaraf etishi;

4. aniqlangan kamchiliklarni zudlik bilan tuzatishi lozim.

Bu talab banklar bilan omonatchilar o‘rtasidagi shartnomaviy munosabatlarda qonunchilik talablariga rioya etilishini ta’minlashga qaratilgan.

Omonatchilar nimani bilishi kerak?

Markaziy bankning bildirishi omonatchilar uchun ham muhim signal hisoblanadi. Agar fuqaro bankka omonat joylashtirgan bo‘lsa, shartnoma shartlari bilan tanishishi va o‘z huquqlarini bilishi muhim.

Ayniqsa, omonatni muddatidan oldin qaytarish, mablag‘ni qisman yechib olish va bunday holatlarda bankning majburiyatlariga oid bandlarga e’tibor qaratish zarur.

Eng muhimi, shartnomadagi har qanday band qonunchilikda kafolatlangan iste’molchi huquqlarini cheklash uchun asos bo‘la olmaydi.

Xulosa

Markaziy bank aniqlagan holatlar omonat shartnomalarini faqat imzo qo‘yish uchun o‘qib chiqish emas, balki undagi huquq va majburiyatlarni tushunish qanchalik muhimligini yana bir bor ko‘rsatmoqda.

Ayrim banklardagi shartnomalar qayta ko‘rib chiqilishi va qonunchilikka zid bo‘lgan cheklovlar bartaraf etilishi kerak. Bu jarayonda esa omonatchining o‘z mablag‘ini qaytarib olishga oid qonuniy huquqlari asosiy mezon bo‘lib qoladi.