Kasbiy ta’limda yangi davr: qabul, baholash va pedagoglarni ishga olish bo‘yicha yangi nizom

O‘zbekistonda o‘rta bo‘g‘in mutaxassislarini tayyorlash tizimini zamon talablariga moslashtirish, kasb-hunar ta’limi sifatini mehnat bozori ehtiyojlari bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lash maqsadida keng qamrovli yangi huquqiy baza joriy etildi. Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 29 sentyabrdagi 526-son qarori bilan sohadagi muhim jarayonlarni tartibga soluvchi bir qator fundamental nizomlar rasman tasdiqlandi.

Ushbu yangi hujjatlar mamlakatdagi barcha kasbiy ta’lim tashkilotlari uchun yagona va majburiy standartlarni belgilab beradi.

Hukumat qarori bilan nimalar tasdiqlandi?

Yangi qaror doirasida tizimning to‘rtta asosiy yo‘nalishi bo‘yicha batafsil nizomlar kuchga kirdi:

• Kasbiy ta’lim to‘g‘risidagi nizom: Muassasalarning umumiy faoliyat yuritish tartibini belgilaydi;

• O‘qishga qabul qilish tartibi: Abituriyentlar va yoshlarni tashkilotlarga qabul qilishning yangi shaffof algoritmlari;

• Pedagog kadrlarni tanlov asosida ishga olish: Sohaga faqat malakali va sinovdan o‘tgan mutaxassislarni jalb qilish mexanizmi;

• O‘quvchilar bilimini baholash tartibi: Nazariyadan ko‘ra amaliy ko‘nikma va kompetensiyalarni aniqlashga yo‘naltirilgan yangi baholash mezonlari.

Mehnat bozori va «hayot davomida ta’lim olish» tamoyili

Hujjat talablariga ko‘ra, kasbiy ta’lim jarayoni endilikda shunchaki nazariy dasturlarga emas, balki quyidagi ustuvor yo‘nalishlarga qat’iy tayanadi:

• Ish beruvchilar buyurtmasi: Mutaxassislar iqtisodiyotning rivojlanish istiqbollari, texnik va texnologik trendlar hamda ish beruvchilarning real takliflari asosida o‘qitiladi;

• Uzluksiz ta’lim: «Hayot davomida ta’lim olish» konsepsiyasi amalga kiritilib, fuqarolar istalgan yoshda o‘z malakasini oshirish yoki yangi mutaxassislikni egallash imkoniyatiga ega bo‘ladi;

• Bosqichli ta’lim tizimi: Kasbiy ta’lim tashkilotlarida boshlang‘ich, o‘rta hamda o‘rta maxsus kasbiy ta’lim dasturlari yo‘lga qo‘yiladi. Texnikumlar esa bevosita o‘rta bo‘g‘in kadrlarini tayyorlash, amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish va ishlab chiqarish ta’limi ustalarining malakasini uzluksiz oshirish markaziga aylanadi.

Aniq atamalar va inklyuziv ta’lim kafolati

Nizomda ilk bor sohadagi bir qator muhim tushunchalarga huquqiy aniqlik kiritildi. Jumladan, «akademik qarzdor», «buyurtmachi texnikum», «kvalifikatsiya», «kompetensiya» va «ko‘nikma» kabi atamalarning chegaralari aniq belgilandi.

Bundan tashqari, hujjatda nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun inklyuziv ta’lim dasturlarini rivojlantirishga alohida urg‘u berilgan:

• Moslashtirilgan maxsus o‘quv rejalari ishlab chiqiladi;

• Zamonaviy pedagogik yondashuvlar va qo‘shimcha psixologik-moddiy qo‘llab-quvvatlash choralari ko‘riladi.

3 oylik muddat va shaxsiy nazorat

Yangi nizomlar qabul qilinishi munosabati bilan avvalgi bir qator eskirgan hukumat hujjatlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb topildi.

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligiga uch oy muddatda barcha idoraviy normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga to‘liq muvofiqlashtirish hamda jamoatchilikka keng tushuntirish ishlarini olib borish yuklatildi. Qarorning to‘liq va benuqson ijro etilishini nazorat qilish esa shaxsan oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vaziri Qo‘ng‘irotboy Sharipov zimmasiga yuklandi.