James Webb kosmik teleskopi Yerdan taxminan 600 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan WASP-94A b ekzoplanetasida gʻayritabiiy atmosfera tuzilishini qayd etdi. Tranzit spektroskopiyasi maʼlumotlari tahlili shuni koʻrsatdiki, sayyora atmosferasining turli zonalari tubdan farq qiluvchi fizik va kimyoviy xususiyatlarga ega — bu esa amalda bitta osmon jismida «ikki xil atmosfera» shakllanishini anglatadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
WASP-94A b «qaynoq yupiterlar» sinfiga mansub boʻlib, u oʻz yulduziga juda yaqin masofada aylanadi va doimiy ravishda bir tomoni bilan unga qaragan (toʻlqinli bogʻlanish). Bu shuni anglatadiki, sayyoraning bir tomoni doimiy jazirama ostida, qarama-qarshi tomoni esa abadiy zulmatda qoladi. Biroq yangi kuzatuvlar hatto yoritilgan yarim sharning oʻzida ham atmosfera bir xil emasligini koʻrsatdi.
Olimlar ikki xil rejimni ajratib koʻrsatishdi: sayyoraning «tonggi» yarim sharida spektr silliqlashgan va molekulalar signallariga boy emas. Bu chuqur qatlamlarni toʻsib qoʻyadigan zich mineral bulutlar bilan izohlanadi. Aksincha, «kechki» yarim sharda spektr ancha tiniqroq boʻlib, u yerda suv bugʻlari va boshqa kimyoviy markerlar yaqqol namoyon boʻladi.
Maʼlumotlarni talqin qilish uchun olimlar 3D iqlim modellarini ishlab chiqdilar. Unga koʻra, bulutlar sovuqroq tungi tomonda hosil boʻladi, soʻngra kuchli shamollar orqali tonggi tomonga oʻtadi. Issiqroq kunduzgi zonaga yaqinlashgan sari ular bugʻlanib ketadi va kechki yarim sharga kelib atmosfera shaffoflashadi. Tomonlar orasidagi harorat farqi 126 °C ga yetadi, bu esa bulut zarralarining fazaviy holatini oʻzgartirish uchun yetarlidir.
Ushbu tadqiqot ekzoplanetalar atmosferasini bir xil qobiq sifatida modellashtirish anʼanaviy yondashuvi maʼlumotlarni notoʻgʻri talqin qilishga olib kelishi mumkinligini koʻrsatmoqda. Qaynoq yupiterlar misolida real atmosfera tuzilmalari ilgari taxmin qilinganidan ancha murakkab va dinamikroq boʻlib chiqdi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
