Olimlar Yerdan 54 yorugʻlik yili uzoqlikda tuzli bulutlarga ega gʻayritabiiy sayyorani topdi

Xalqaro astronomlar jamoasi koinotning olis nuqtasida joylashgan GJ504B ekzoplanetasi atmosferasida mineral tuzlardan iborat noodatiy bulutlarni aniqladi. Ushbu kashfiyot uzoq vaqt davomida olimlarni oʻylantirib kelgan sayyora spektridagi gʻalati xususiyatlarni tushunishga yordam berdi. Tadqiqot natijalari koinotdagi gaz gigantlarining shakllanishi va ularning kimyoviy tarkibi haqidagi tasavvurlarni tubdan oʻzgartirishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ixbt.com nashrining xabar berishicha, mazkur olamshumul kashfiyotga James Webb kosmik teleskopi orqali olingan maʼlumotlar asos boʻlgan. Tadqiqotchilar sayyora atmosferasini kompyuterda modellashtirish orqali shunday xulosaga keldilar: kuzatilgan barcha koʻrsatkichlarga kaliy xlorid, rux sulfid va boshqa tuz birikmalaridan tashkil topgan bulutlar eng mos keladi.

GJ504B sayyorasi Yerdan taxminan 54 yorugʻlik yili uzoqlikda, Sunbula (Virgo) yulduz turkumida joylashgan. Astronomiya olamida u oʻzining oʻziga xos rangi tufayli koʻpincha “pushti sayyora” deb ataladi. Uning atmosferasi va spektridagi noodatiy xususiyatlar koʻp yillar davomida sirli boʻlib qolayotgan edi, biroq tuzli bulutlar nazariyasi barcha jumboqlarga oydinlik kiritdi.

Gaz gigantining oʻziga xos xususiyatlari

Garchi GJ504B gaz gigantlari toifasiga kirsa-da, uning atmosferasidagi harorat taxminan 238 daraja Selsiyni tashkil etadi. Bu kabi ulkan obʼyektlar uchun mazkur koʻrsatkich nisbatan past hisoblanadi. James Webb teleskopi yordamida oʻtkazilgan tahlillar sayyorada nafaqat tuz bulutlari, balki boshqa muhim elementlar mavjudligini ham tasdiqladi. Xususan, atmosfera tarkibida quyidagilar aniqlangan:

• Suv bugʻlari;
• Metan gazi;
• Ammiak;
• Is gazi (uglerod monooksidi).

Olimlar, shuningdek, ushbu ekzoplanetaning yoshini ham aniqlashga muvaffaq boʻlishdi. Taxminlarga koʻra, GJ504B ning yoshi 2,5 dan 4 milliard yilgacha boʻlib, bu koʻrsatkich bizning Yer sayyorasining yoshi bilan deyarli tengdir. Bu esa olimlarga sayyoralar evolyutsiyasini solishtirish uchun yangi imkoniyatlarni taqdim etadi.

Yangi hisob-kitoblarga koʻra, GJ504B ning massasi Yupiterdan 24-25 baravar koʻpdir. Bunday ulkan vazn uni maʼlum boʻlgan eng massiv gaz gigantlaridan biriga aylantiradi. Shu sababli, u oddiy sayyoralar va “jigarrang mitti” yulduzlar (sayyoralar va yulduzlar oʻrtasidagi oraliq obʼyektlar) chegarasida turadi.

Ushbu tadqiqot koinotdagi ekzoplanetalarning naqadar xilma-xil ekanligini yana bir bor isbotladi. Tuzli bulutlarning mavjudligi koinotdagi obʼyektlarning ob-havo sharoitlari biz tasavvur qilgandan koʻra ancha murakkab va qiziqarli ekanligini koʻrsatmoqda.