NASA Swift teleskopini qutqarish missiyasi muvaffaqiyatsiz yakunlandi

NASAning fazodagi mashhur Swift kosmik observatoriyasining umrini uzaytirishga qaratilgan noyob urinish kutilmagan texnik nosozliklar tufayli muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Qiymati 30 million dollarni tashkil etgan LINK deb nomlangan maxsus robotlashtirilgan apparat 25 sentyabr kuni orbitadan chiqib, Yer atmosferasida yonib ketdi. Ushbu loyiha fazoviy chiqindilarni kamaytirish va ishdan chiqish afsonasiga aylangan orbital qurilmalarni qutqarish borasida muhim qadam bo‘lishi kutilgandi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Katalyst Space kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan LINK apparati joriy yilning 3 iyul kuni Marshall orollaridan muvaffaqiyatli uchirilgan edi. Missiyaning asosiy rejasi o‘zining harakatlantiruvchi qurilmasiga ega bo‘lmagan Swift teleskopini kosmosda maxsus mexanik qo‘llar yordamida tutib olish va uni yuqoriroq orbitaga olib chiqishdan iborat bo‘lgan. Bu esa o‘z navbatida 2004 yildan buyon ishlab kelayotgan ilmiy observatoriyaning faoliyat muddatini sezilarli darajada uzaytirish imkonini berishi kerak edi.

Orbital sinovlar va kutilmagan nosozliklar

Boshlang‘ich bosqichda parvoz shtat tartibida kechib, LINK dastlabki orbital manevrlarni muvaffaqiyatli bajardi. Biroq tizimlarni to‘liq ishga tushirish jarayonida kosmik apparatni boshqarishda jiddiy muammolar yuzaga keldi. Kosmosga chiqqanidan ko‘p o‘tmay sodir bo‘lgan elektron nosozlik natijasida uchta mo‘ljallash mahovigidan ikkitasi ishdan chiqdi. Shundan so‘ng reaktiv boshqaruv tizimi klapanida ham nosozlik aniqlangan.

Akkumulyator va boshqaruvdagi muammolar tufayli LINK boshqarib bo‘lmaydigan holatda aylanib ketdi va uning burchak tezligi soniyasiga 9 gradusga yetdi. Natijada apparat bilan aloqa uzilib qoldi. Muhandislar qolgan bitta mahovik hamda oriyentatsiya dvigatellari yordamida qisman nazoratni tiklashga muvaffaq bo‘lishdi, biroq bu jarayon juda ko‘p yoqilg‘i sarflanishiga olib keldi.

Asl rejaning o‘zgarishi va qo‘shimcha tajribalar

Vujudga kelgan vaziyatni chuqur tahlil qilgan NASA va Katalyst Space mutaxassislari qolgan yoqilg‘i zaxirasi Swift teleskopini xavfsiz tutib olish va uning orbitasini ko‘tarish uchun yetarli emas degan xulosaga kelishdi. Shu sababli, 19 avgust kuni tomonlar asl qutqaruv operatsiyasidan rasman voz kechishdi. Shart-sharoitdan kelib chiqib, apparatning qolgan orbital umrini qo‘shimcha ilmiy tajribalarga sarflashga qaror qilindi.

Mutaxassislar kosmik fazoda LINK bortidagi uchta robotlashtirilgan manipulyator ishini sinovdan o‘tkazishdi. Shuningdek, apparatni Swift teleskopiga 12–15 kilometr masofagacha yaqinlashtirishga erishildi va bu masofadan turib observatoriyaning noyob suratlari olindi. Umumiy hisobda LINK orbitada 85 kun davomida faoliyat yuritdi.

Swift observatoriyasining ahamiyati

Fazoda 2004 yildan buyon ishlab kelayotgan Swift teleskopi koinotdagi eng quvvatli energetik hodisalar — gamma-chaqnashlarni qayd etish hamda tadqiq qilish uchun maxsus yaratilgan. Mazkur ob’ektning asosiy afzalligi uning yuqori reaksiya tezligida bo‘lib, u chaqnashni aniqlagach, darhol manba tomon burila oladi va boshqa teleskoplarga kuzatuvlarni boshlashga yordam beradi.

Aslida mazkur observatoriya atigi ikki yillik muddatga mo‘ljallangan bo‘lsa-da, bugungi kunga kelib ikki o‘n yillikdan ortiq vaqt davomida muvaffaqiyatli ishlab kelmoqda. Biroq hozirgi kunda yuqori quyosh faolligi tufayli yuqori qatlam atmosferaning kengayishi va past orbitali apparatlar uchun qarshilikning ortishi Swift orbitalari pasayishining asosiy sababi bo‘lib qolmoqda.