Oy yuzasida ulkan krater paydo boʻldi

NASA mutaxassislari Oydа soʻnggi yillarda Quyosh sistemasidagi eng yirik yangi krater hosil boʻlganini aniqladilar. Diametri taxminan 222 metrni tashkil etuvchi ushbu ulkan chuqurlik 2024 yilning bahorida olti qavatli uydek keladigan yirik koinot jismining qulashi oqibatida vujudga kelgan. «Makgetchin» deb nomlangan ushbu obyekt sayyoramiz tabiiy yoʻldoshining ilmiy tadqiqotlari tarixida muhim topilmalardan biriga aylandi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, toʻqnashuv sodir boʻlgan paytni hech kim bevosita kuzatmagan. Yangi anomaliya ortidan, yaʼni oʻtgan yilning oktyabr oyida Oyda 17 yildan ortiq vaqt davomida tadqiqot olib borayotgan Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) kosmik apparati suratlari orqali tasodifan topilgan. Tasvirlarni qayta ishlash boʻyicha mutaxassis Robert Vagner odatiy maʼlumotlar sifatini tekshirish chogʻida global xaritada qora halqali noodatiy yorugʻ dogʻni payqab qolgan.

Toʻqnashuv vaqti va koʻlami

Turli yillarda olingan suratlarni taqqoslash natijasida olimlar halokat 2024 yilning 11 apreli va 22 may oraligʻida sodir boʻlganini aniqladilar. Yirik osmon jismi Oyning koʻrinadigan qismining sharqiy qismiga kelib urilgan. Hosil boʻlgan «Makgetchin» kraterining chuqurligi qariyb 43 metrga yetadi. Mazkur obyekt taniqli oy tadqiqotchisi Tom Makgetchin sharafiga nomlandi.

Mutaxassislarning baholashicha, bunday miqyosdagi toʻqnashuvlar Oydа yuz yilda bir marta yoki undan ham kamroq uchraydi. Oy yuzasining yuqori darajada zaifligiga uning amalda atmosferasi yoʻqligi asosiy sabab boʻladi. Yerda kichik koinot jismlari atmosfera qatlamiga kirganda sekinlashadi, parchalanadi va koʻpincha yonib ketadi. Oydа esa ularning sirtga yetib kelishiga deyarli hech narsa toʻsqinlik qilmaydi.

Ilmiy ahamiyati va kelajakdagi missiyalar

LRO apparati ish boshlaganidan buyon tadqiqotchilar kamida mingta yangi zarba kraterini va kosmik jismlarning tushishi bilan bogʻliq boshqa oʻzgarishlarni aniqlagan. Biroq «Makgetchin» oʻzining oʻlchamlari bilan ularning aksariyatidan sezilarli darajada ustun turadi. LRO apparatiga oʻrnatilgan Diviner issiqlik moslamasi yordamida olimlar qoʻshimcha maʼlumotlarga ega boʻlishdi va krater atrofida diametri 6,4 kilometrlik ulkan hududni topishdi.

Ushbu hudud tunda atrofdagiga nisbatan taxminan 9 daraja sovuqroq ekanligi maʼlum boʻldi. Kuchli zarba oy regolitini sezilarli masofada yumshatib yuborgani sababli, boʻshashgan tuproq kunduzi toʻplangan issiqlikni yomonroq saqlaydi va quyosh botgandan keyin tezroq soviydi. Bu kabi kashfiyotlar kelgusida oy missiyalari uchun, jumladan, roverlar gʻildiraklarining tuproq bilan yopishishiga taʼsir qilishi nuqtai nazaridan amaliy ahamiyatga ega boʻlishi mumkin.