Niderlandiya AQSHning yangi sanksiyalariga qarshi: ASML kompaniyasi xavf ostida

Niderlandiya hukumati AQSH tomonidan Xitoyga yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarish uskunalarini yetkazib berish boʻyicha cheklovlar kuchaytirilishiga qarshi keskin diplomatik choralar koʻrmoqda. Bu qadam Yevropaning eng yirik texnologik giganti hisoblangan ASML kompaniyasining manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan boʻlib, jahon mikrosxema bozoridagi muvozanatni saqlab qolish maqsadini koʻzlaydi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Niderlandiya tashqi savdo vaziri Sjoerd Sjoerdsma shu haftada Vashingtonga tashrif buyurib, AQSH Savdo vaziri Howard Lutnick va Kongress aʼzolari bilan uchrashuvlar oʻtkazdi. Muzokaralarning asosiy mavzusi MATCH Act deb nomlangan yangi qonun loyihasi boʻlib, u Xitoyga texnologik eksportni yanada cheklashni nazarda tutadi. Sjoerdsmaga koʻra, Niderlandiya hukumatining AQSH qonunchilik jarayoniga bunday faol aralashuvi istisnoiy holat boʻlib, bu masalaning mamlakat iqtisodiyoti uchun qanchalik dolzarbligini koʻrsatadi.

MATCH Act: Texnologik blokada xavfi

Aprel oyida AQSH Kongressiga taqdim etilgan MATCH Act loyihasi Xitoyning yarimoʻtkazgichlar sanoatiga nisbatan eksport nazoratini sezilarli darajada qatʼiylashtirishni taklif qilmoqda. Hozirda amalda boʻlgan cheklovlar eng zamonaviy ekstremal ultrabinafsha (EUV) litografiya tizimlariga tegishli boʻlsa, yangi chora-tadbirlar nisbatan sodda boʻlgan chuqur ultrabinafsha (DUV) litografiya uskunalarini ham qamrab olishi mumkin.

Aynan DUV tizimlari bugungi kunda ASML kompaniyasining Xitoy bozoriga yetkazib berishi mumkin boʻlgan kam sonli yuqori texnologiyali mahsulotlaridan biri boʻlib qolmoqda. ASML bosh direktori Christophe Fouquetning taʼkidlashicha, gap bundan oʻn yil avval ishlab chiqarila boshlangan eski avlod mashinalari haqida bormoqda. Biroq, Vashington ushbu uskunalarni ham Xitoy uchun butunlay yopib qoʻyish niyatida.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ASML uchun Xitoy bozori nafaqat strategik, balki ulkan moliyaviy ahamiyatga ega. Kompaniya umumiy daromadining qariyb 19 foizi aynan Xitoyga sotilgan litografiya tizimlari hisobiga toʻgʻri keladi. Ushbu bozorni yoʻqotish nafaqat ASML moliyaviy koʻrsatkichlariga, balki butun Yevropa yarimoʻtkazgichlar sanoatiga jiddiy zarba berishi kutilmoqda.

Geosiyosat va texnologiya toʻqnashuvi

ASML dunyodagi eng murakkab litografiya uskunalarini ishlab chiqaruvchi yagona kompaniya boʻlib, u sunʼiy intellekt tezlatkichlari va ilgʻor protsessorlar ishlab chiqarishda monopol mavqega ega. Shu sababli, uning mahsulotlariga qoʻyiladigan har qanday eksport cheklovi global texnologik zanjirga taʼsir koʻrsatadi. Niderlandiya tomoni ushbu cheklovlar erkin savdo tamoyillariga zid ekanini taʼkidlamoqda.

Hozircha MATCH Act loyihasining taqdiri noaniqligicha qolmoqda. Hujjat hali AQSH Vakillar palatasi yoki Senatida toʻliq ovozga qoʻyilmagan. Kuzatuvchilarning fikricha, qonunning qabul qilinishi uchun u yirikroq qonunchilik paketiga kiritilishi kerak boʻladi. Bu esa Niderlandiya diplomatiyasi uchun oʻz pozitsiyasini himoya qilishga qoʻshimcha vaqt beradi.

Ushbu vaziyat zamonaviy dunyoda texnologiya, iqtisodiyot va geosiyosat qanchalik uzviy bogʻlanib ketganini yana bir bor isbotlamoqda. Oʻzbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun ham global yarimoʻtkazgichlar bozoridagi bunday ziddiyatlar muhim ahamiyatga ega, chunki bu jarayonlar yakunda barcha turdagi elektron qurilmalarning narxi va mavjudligiga taʼsir oʻtkazmay qolmaydi.