Yadro energetikasida inqilob: Rosatom plazmali qayta ishlash texnologiyasini taqdim etdi

Rossiyaning Rosatom davlat korporatsiyasi olimlari yadro energetikasi sohasida prinsipial jihatdan yangi bosqichni boshlab berishi kutilayotgan texnologiyani namoyish etdi. Tomsk xalqaro energetika forumida taqdim etilgan ushbu ishlanma ishlatilgan yadro yoqilgʻisini plazmali separatsiya usulida qayta ishlashga asoslangan. Bu usul anʼanaviy kimyoviy jarayonlardan butunlay farq qilib, ekologik xavfsizlik va iqtisodiy samaradorlikni yangi darajaga olib chiqadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Yangi texnologiya "Proriv" (Yutuq) loyihasi doirasida ishlab chiqilgan boʻlib, uning asosiy mohiyati moddalarni kimyoviy reaksiyalar orqali emas, balki ularning massasidagi farqga qarab ajratishdan iborat. Jarayon davomida yadro yoqilgʻisi plazma holatiga keltiriladi va kuchli elektromagnit maydonlar taʼsirida tarkibiy qismlarga boʻlinadi. Bu esa qimmatbaho uran va plutoniyni radioaktiv chiqindilardan yuqori aniqlikda ajratib olish imkonini beradi.

Anʼanaviy usullardan ustunliklari

Rossiya Fanlar akademiyasi akademigi Valentin Smirnovning taʼkidlashicha, plazmali separatsiya usuli anʼanaviy gidrometallurgiya jarayonlariga qaraganda bir qator muhim afzalliklarga ega. Birinchidan, ushbu texnologiya yordamchi retsirkulyatsiya muhitining deyarli yoʻqligi bilan ajralib turadi. Bu esa qayta ishlash jarayonida hosil boʻladigan ikkilamchi chiqindilar miqdorini keskin kamaytirishga xizmat qiladi.

Ikkinchidan, yangi yondashuv turli xil komponentlarga nisbatan "ochkoʻzlik" (universal moslashuvchanlik) xususiyatiga ega. Yaʼni, qurilma yoqilgʻining tarkibi va holatidan qatʼi nazar, uni samarali qayta ishlay oladi. Bu esa ishlab chiqarish maydonlarini qisqartirish va zarur uskunalar sonini kamaytirish orqali loyihaning tannarxini sezilarli darajada pasaytiradi.

Oʻtkazilgan tajribalar texnologiyaning hayotiyligini allaqachon isbotlab ulgurdi. Olimlar moddalarning model aralashmalarini muvaffaqiyatli ajratishga, ularni plazma holatiga oʻtkazishning maqbul yechimlarini topishga va ish jarayonining uzluksizligini taʼminlashga muvaffaq boʻlishdi. Bu natijalar laboratoriya sharoitidan sanoat miqyosiga oʻtish uchun mustahkam poydevor boʻladi.

Kelajakdagi rejalar va istiqbollar

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, loyihaning navbatdagi bosqichi 2027-yilga qadar yangi avlod qurilmasini yaratishni koʻzda tutadi. Ushbu qurilma yordamida asosiy muhandislik yechimlari amaliyotda sinab koʻriladi va texnologiyani keng koʻlamli ishlab chiqarishga joriy etish imkoniyatlari baholanadi.

Oʻzbekiston kabi yadro energetikasini rivojlantirishni rejalashtirayotgan mamlakatlar uchun bunday texnologiyalar kelajakda muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Yadro chiqindilarini utilizatsiya qilish va yoqilgʻi siklini yopish masalasi global energetika xavfsizligining ajralmas qismidir. Rosatom tomonidan taklif etilayotgan yechim atom elektr stansiyalarini yanada toza va barqaror energiya manbaiga aylantirishga xizmat qiladi.