SpaceX tarixidagi eng muhim sinov: Starship orbitaga chiqadi

SpaceX kompaniyasi oʻzining ulkan Starship kosmik kemasi tarixi uchun burilish nuqtasi boʻlishi kutilayotgan 14-sinov parvoziga jiddiy tayyorgarlik koʻrmoqda. Agar tegishli tartibga soluvchi organlardan ruxsat olinsa, tarixiy Flight 14 missiyasi 2026-yil 22-sentabrda amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Mazkur parvoz nafaqat kompaniya, balki butun global kosmonavtika sohasi uchun yangi bosqichni ochib berishi kutilmoqda, chunki ilk bor kema toʻlaqonli orbital traektoriyaga chiqadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Maʼlum qilinishicha, shu paytgacha amalga oshirilgan barcha sinovlar yangi texnologiyalarni bosqichma-bosqich sinab koʻrish va xavflarni minimallashtirish maqsadida suborbital traektoriyalar boʻylab bajarilgan edi. Boʻlajak parvoz esa butunlay oʻzgacha formatda oʻtadi. Starship taxminan 275 kilometr balandlikdagi orbitaga chiqib, Yer atrofida olti marotaba toʻliq aylanishni amalga oshiradi va ochiq koshonada qariyb 10 soat vaqt oʻtkazadi.

Orbital dastur va Starlink V3 sunʼiy yoʻldoshlarini uchirish

Orbital dastur muvaffaqiyatli yakunlangach, kema tormozlanish impulsini bajarib, orbitadan chiqadi va Yer atmosferasiga kirib boradi. Shundan soʻng Chili gʻarbiy qismidagi Tinch okeaniga boshqariladigan tarzda qulashi (privodnenie) nazarda tutilgan. Ushbu xavfli manevr oldidan mutaxassislar barcha muhim tizimlarning ishqobiliyatini hamda kemaning xavfsiz qaytishi uchun yetarli miqdorda yoqilgʻi zaxirasi mavjudligini qatʼiy tekshiruvdan oʻtkazishlari shart.

Missiyaning yana bir asosiy vazifasi yangi avlodga mansub Starlink V3 sunʼiy yoʻldoshlarini ilk bor orbital kengliklarga olib chiqishdan iborat. Starship bir yoʻla 26 ta shunday yirik apparatni fazoga yetkazishi kerak. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, har bir yangi avlod yoʻldoshi tarmoq oʻtkazuvchanligini 1 Tbit/s gacha oshirish imkoniyatiga ega. Birgina shu parvozning umumiy quvvati 26 Tbit/s ni tashkil etadi — bu Falcon 9 raketasi yordamida uchirilgan Starlink V2 Mini qurilmalariga nisbatan taxminan oʻn barobar koʻp demakdir.

Fazoga chiqarilgandan soʻng qurilmalar mustaqil ravishda quyosh batareyalari va antennalarini ochib, yer usti infratuzilmasi hamda boshqa apparatlar bilan radioaloqa va lazerni bogʻlashadi. Shundan soʻng ular oʻzlarining oʻrnatilgan dvigatellari yordamida zarur ishchi orbitalarga koʻtarilishadi. Tizimlar sinovdan muvaffaqiyatli oʻtsa, ular bir necha hafta ichida foydalanuvchilarga xizmat koʻrsatishni boshlashi mumkin.

Kema va Super Heavy tezlatkichidagi texnik oʻzgarishlar

Muhandislar Flight 14 parvozi uchun kemaning oʻzini ham jiddiy ravishda takomillashtirishdi. Xususan, issiqlik himoya plitalarining mahkamlanishi mustahkamlanib, plazma qoplama ostiga kirib borishi mumkin boʻlgan eng zaif nuqtalar qayta ishlab chiqildi. Shunisi eʼtiborliki, ilk bor oldin fazoda uchib kelgan Ship 40 kemasidan yechib olingan ikkita plita ushbu nusxaga oʻrnatildi. Bu Starship issiqlik himoya elementlaridan takroriy foydalanish boʻyicha ilk amaliy sinov vazifasini bajaradi.

Biroq, Super Heavy tezlatkichi bu safar Mechazilla minorasining mexanik qoʻllari yordamida tutib qolinmaydi. Bosqichlar ajralgandan soʻng u burilish va tormozlanishni amalga oshirib, suvga nazorat ostida qoʻnadi. Ushbu ehtiyotkorona qaror oldingi parvozda yuzaga kelgan muammolar, jumladan, muzlash belgilari sababli uchta markaziy dvigatelning muddatidan oldin toʻxtab qolishi va qoʻnish manevri chogʻida oʻn uchta dvigaterdan atigi sakkiztasi ishlagani bilan izohlanadi. Xavfsizlikni taʼminlash maqsadida SpaceX yoqilgʻi uzatish filtratsiyasi tizimini oʻzgartirdi va dvigatellarni qayta ishga tushiruvchi dasturiy taʼminotni yangiladi.

Agar Flight 14 sinovlari koʻzlangan natijani bersa, SpaceX uchun navbatdagi qadam yanada ulkan tarixiy urinish boʻladi — kompaniya oʻzining 15-parvozidayoq qaytib kelayotgan Starship kemasini Mechazilla minorasining mexanik mexanizmlari yordamida ilk bor havodami tutib qolishni maqsad qilgan.